Κρητικά επώνυμα σε «άκης» από την Ενετοκρατία.

                                          Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

                                               Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

                               

     Στην ιστορική έρευνα τίποτα δεν είναι σταθερό, γιατί νεότερα στοιχεία ανατρέπουν τα παλαιά και δημιουργούν νέα δεδομένα.  Έτσι είναι μύθος τελικά, ότι τα Κρητικά επώνυμα σε (άκης) τα επέβαλαν οι Τούρκοι, για να τους ταπεινώσουν. Ίσως επί τουρκοκρατίας γενικεύθηκαν, αλλά οι πηγές δείχνουν ότι υπήρχαν από πριν. Οι Τούρκοι άλλωστε τους ταπείνωναν και εξευτέλιζαν με πολλά άλλα πράγματα κατά τον ιστορικό Βασ. Ψιλάκη (1829-1918), όπως με το να τους απαγορεύουν να κρατούν ακόμα και την κατσούνα (κρητική γκλίτσα), θεωρώντας την όπλο, ή με το να τους απαγορεύουν επί ποινή θανάτου να ιππεύουν άλογο ή μουλάρι, εκτός μόνο ο Μητροπολίτης. Να μη φέρουν κανενός είδους όπλο. Να μην χτυπούν τις καμπάνες και να τις κατεβάσουν από τα καμπαναριά. Να κατεβαίνουν από το γαϊδουράκι τους και να βγάζουν τα παπούτσια τους, όταν περνούν από Τζαμί ή Τουρκικό στρατόπεδο, να κάνουν τεμενάδες όταν συναντούσαν Τούρκους ή Τουρκοκρητικούς, να τους σκοτώνουν για διασκέδαση, βάζοντάς τους στο σημάδι όταν περνούσαν από τον καφενέ που γλεντούσαν στο Μπαϊράμι και για να πάρουν οι συγγενείς τον σκοτωμένο έπρεπε να πληρώσουν το δολοφόνο του Τούρκο ή Τουρκοκρητικό κ.ά.

     Τα υπάρχοντα έγγραφα-πηγές, δείχνουν ότι τα επώνυμα σε «άκης» υπήρχαν πριν την Τουρκοκρατία (1699-1897), από την Ενετοκρατία (1204-1699), στο 30% του πληθυσμού. Το άλλο 30% δεν έληγε σε ακης και υπάρχουν μέχρι σήμερα πολλά από αυτά. Το υπόλοιπο 40% του πληθυσμού είχε επώνυμα που δεν υπάρχουν σήμερα ή είναι επώνυμα τα οποία εμφανίστηκαν μεταγενέστερα και δεν υπήρχαν τότε.

     Τα επώνυμα των χωριών της επαρχίας Αμαρίου τα οποία υπήρχαν πριν την τουρκοκρατία και καταγράφονται στο Οθωμανικό κτηματολόγιο Ρεθύμνου του 1670 ή σε αρχαιότερες ακόμα Νοταριακές- συμβολαιογραφικές πράξεις και λήγουν σε «άκης»,  είναι με αλφαβητική σειρά τα παρακάτω:

 Αλεξάκης, Αλυσανδράκης, Ανδρεδάκης, Αντωνάκης.

Βασιλάκης, Βοσκάκης,

Δασκαλάκης,

Θεοδωράκης

Καλογεράκης,  Κουντουράκης, Κοκκινάκης,

 Λιοδάκης,

 Μαριδάκης, Μανουσάκης, Μενεγάκης,

 Παπαδάκης, Πουλάκης,

Σμυρνάκης: σε νοταριακές πράξεις του 1310.

Φραγκάκης,

 Χριστοφοράκης,

      Παράλληλα με αυτά, άλλα τόσα επώνυμα των χωριών του Αμαρίου στην ενετοκρατία, όπως εμφανίζονται στο Οθωμανικό κτηματολόγιο, τα οποία διατηρούνται μέχρι σήμερα, δεν έληγαν σε «άκης» και είναι με αλφαβητική σειρά τα παρακάτω;

 Ανυφαντής, Αρκολέος

Βαρούχας, Βλαστός

 Γερακάρης,

Δραμυτινός: Αναφέρεται σε νοταριανές –συμβολαιογραφικές πράξεις στο Χάνδακα-Ηράκλειο από το 1300 μ.Χ.

Ζερβός

Καλαφάτης, Καλόγερος, Καλοειδάς, Καπελώνης, Κορνάρος,  Καστρινός, Καφάτος, Κεφαλογιάννης, Κούνουπας

Καλομενόπουλος:Αναφέρεται σε νοταριακές συμβολαιογραφικές πράξεις από το 1300 μ.Χ.

Λαγγουβάρδος: Αναφέρεται σε νοταριακές-συμβολαιογραφικές πράξεις στο Χάνδακα-Ηράκλειο από το 1368 μ.Χ.

 Λέκκας, Λίτινας, Λίμας:κατά την παράδοση ήταν το αρχικό επώνυμο των Παραδεισανών του Άι-Γιάννη,

Μαλλιαρός, Μακρυμάλλης, Μαρκογιάννης.

Μαυρογιάννης: σε νοταριακή πράξη από το 1300 μ.Χ.

Παπαδόπουλος, Πάτερος,

Σαρμάνης, Σημαντήρας, Σιγανός,  Σιλιγάρδος,

Τρουλινός,

 Φουρτίνης

Χανιώτης: Αναφέρεται σε νοταριακές-συμβολαιογραφικές πράξεις στο Χάνδακα-Ηράκλειο από το 1346 μ.Χ.

 Χορτάτζης.

      Βέβαια πιθανόν να υπάρχουν και άλλα επώνυμα σε άλλες πηγές και στις πάμπολλες Νοταριακές πράξεις, που εμείς μέχρι σήμερα δεν έχουμε επισημάνει. Τα στοιχεία τα οποία παραθέτουμε υπάρχουν στο κρατικό «Οθωμανικό κτηματολόγιο Ρεθύμνου του 1671»  και σε μερικές νοταριακές-συμβολαιογραφικές πράξεις της ενετοκρατίας στην Κρήτη, που αρχίζουν από το 1204 μ.Χ.

     Είναι αξιοθαύμαστο, καταπληκτικό, συγκινητικό και κολακευτικό συνάμα να βλέπουμε γνωστά μας επώνυμα να υπάρχουν στην περιοχή επί 350, 400, 500 και 700 χρόνια, φανερώνοντας τις βαθιές ρίζες των γενεών, όπως οι ιστορικές πηγές καταγράφουν και όχι απλώς το πιθανόν, μάλλον, ίσως, κ.λ.π.

 

 

 

 

Έτσι αντιμετώπιζε τους Τούρκους και τους Μπαχτσελίδες ο  Γ. Καραϊσκάκης

                            Δρ. Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

 

     Έτσι θα απαντούσε ο μοναδικός και ανεπανάληπτος Ήρωας Γ. Καραϊσκάκης στον Μπαχτσελί, όπως απάντησε και στους προγόνους του, με τη χαρακτηριστική βωμολοχία που τον χαρακτήριζε, χωρίς ποτέ όμως να βρίζει τα Θεία πρόσωπα της πίστης μας: «Έλα σκατότουρκε, έλα Εβραίε, απεσταλμένε από τους γύφτους έλα να ακούσεις τα κέρατά σου. Γ… την πίστιν σας και τον Μωχαμέτη σας. Τι θαρεύσετε κερατάδες…Δεν εντρέπεσθε να ζητείτε από ημάς συνθήκην με έναν κοντζιά σκατό-Σουλτάν Μαχμούτην. Να τον χέσω και αυτόν και τον Βεζίρην σας και τον Σιλιχτάρ Μπόδα την π……».

      Αν κατατάσσαμε τον Καραϊσκάκη απλώς ως «βωμολόχο», θα τον αδικούσαμε. Η ελευθεριότητα χαρακτήριζε όλες τις κινήσεις του. Όσο ήταν στην αυλή του Αλή-Πασά, είχε μοστράρει επιδεικτικά τα γεννητικά του όργανα στο γιο του Αλή, Μουχτάρ Πασά χορεύοντας επίτηδες μπροστά του με τρόπο ώστε να σηκωθεί η φουστανέλα του.

    Είναι πασίγνωστο πως στη Μάχη στο Κομπότι της Άρτας (Ιούλιος 1821) ανέβηκε σε ένα βράχο και για να ερεθίσει τους Τούρκους, σήκωσε τη φουστανέλα δείχνοντας τους τα οπίσθιά του μέχρι που ένας «Γκέκας»(σ.σ.τουρκαλβανός) τον πυροβόλησε και τον τραυμάτισε στη μέση του «καυλού» (Γεώργιος Γαζής). Έχοντας πολύ δυνατά νεύρα, γνώριζε να εκτονώνει την ένταση στις δύσκολες στιγμές.

       Ως παλιός κλέφτης, ψημένος από μικρή ηλικία στην ομάδα του Κατσαντώνη, ήξερε πώς να γίνεται υπέρμετρα βίαιος εναντίον των Τούρκων που τους αποκαλούσε «Εβραίους», επειδή Τούρκοι και Εβραίοι δεν δέχονται την τριαδικότητα του Θεού όπως οι Χριστιανοί. Η πυραμίδα των τούρκικων κεφαλιών μετά τη Μάχη της Αράχωβας (Νοέμβριος 1826) και οι αλυσίδες με τα τούρκικα αυτιά που έστελνε στο Μεσολόγγι για να δώσει θάρρος στους πολιορκημένους ήταν τα τεκμήρια ενός ανελέητου πολέμου αλληλοεξόντωσης. 

        Ήταν αποφασισμένοι να πεθάνουν για την ελευθερία γι’ αυτό τίποτα δεν τους τρόμαζε. Επισημαίνει ο Θ. Κολοκοτρώνης: «εάν αυτή η ομόνοια της αρχής της επανάστασης, εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία και ίσως εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη. Τόσον τρομάξαμε τους Τούρκους, οπού άκουγαν Έλληνα και έφευγαν χίλια μίλια μακριά. Εκατόν Έλληνες έβαζαν πέντε χιλιάδες εμπρός, και ένα καράβι μιαν αρμάδα».

     Αυτοί ήταν οι ήρωες. Διαφορετικοί χαρακτήρες αλλά με κοινούς στόχους, οραματισμούς και πατριωτισμό. Ο καθένας με τις αδυναμίες, τα ελαττώματα, τα μειονεκτήματά τα οποία σαν άνθρωποι είχαν, αλλά και τα διαφορετικά χαρίσματα, δυνατότητες και  πλεονεκτήματα τους. Εκρηκτικός, βωμολόχος, απρόβλεπτος, σκληρός και αδυσώπητος ο Καραϊσκάκης, ήρεμη δύναμη, απεριόριστα γενναίος, επίπονος στην επίτευξη των στόχων του, βαθιά πιστός, στρατηγικός νους, ο Κολοκοτρώνης. Όλα τα χαρακτηριστικά τους στην υπηρεσία της πατρίδας.

 

 

Η άμβλωση στις Θρησκείες και στο Χριστιανισμό

                                     Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης Ph.D.                              

       Τελευταία γίνεται λόγος παγκοσμίως για την δυνατότητα τέλεσης της έκτρωσης. Άλλες χώρες τις απαγορεύουν άλλες τις επιτρέπουν, άλλες πολιτείες των ΗΠΑ τις υιοθετούν άλλες όχι, άλλες θρησκείες  τις θεωρούν βαρύτατη αμαρτία  άλλες δεν παίρνουν θέση ή τις δέχονται. Το θέμα διχάζει και πολώνει τις κοινωνίες.

     Οι Ευρωπαϊκές χώρες την επιτρέπουν, εκτός από τη  Μάλτα, όπου ακόμα και σήμερα η τεχνητή διακοπή εγκυμοσύνης αποτελεί αδίκημα υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Μάλιστα, η σχετική εγκληματική πράξη  τιμωρείται με ποινή φυλάκισης από 18 μήνες έως και 3 έτη.

        Κράτη στα οποία  απαγορεύεται η άμβλωση σήμερα είναι: Αίγυπτος, Μάλτα, Ιράκ, Αϊτή, Ανδόρα, Αγκόλα, Φιλιππίνες, Σενεγάλη, Δομινικανή Δημοκρατία, Ελ Σαλβαδόρ, το Κονγκό, Λάος, Μαδαγασκάρη, Μαυριτανία, Νικαράγουα, Ονδούρα, Σαν Μαρίνο, κ.ά.  

     Οι θρησκείες κατά κανόνα δεν την υιοθετούν.

 Το Ισλάμ δεν την αποδέχεται: Αναφέρει στο Κοράνι: «Μην σκοτώνετε τα παιδιά σας επειδή φοβάστε την φτώχια. Εμείς θα προμηθεύσουμε γι’ αυτά και για εσάς. Πράγματι, το να τα σκοτώνεται είναι μεγάλη αμαρτία» {Κοράνι 17:31}

     Η βουδιστική πίστη στη μετενσάρκωση οδηγεί στην πεποίθηση ότι η ζωή αρχίζει τη στιγμή της σύλληψης. Αυτό οδηγεί το Βουδισμό εναντίον της έκτρωσης.

      Στον Ινδουισμό, επειδή το έμβρυο είναι προικισμένο με θεϊκό πνεύμα, η άμβλωση αντιμετωπίζεται ως ένα ιδιαίτερα εξευτελιστικό έγκλημα και αμαρτία. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η έκτρωση ασκείται ευρέως εδώ και αιώνες.  Σήμερα η άμβλωση είναι διαθέσιμη λίγο πολύ στην Ινδία και δεν  αντιμετωπίζεται ως επαίσχυντη.

      Οι Σίχ (μείγμα Ινδουισμού+Ισλάμ) πιστεύουν ότι η ζωή αρχίζει με τη σύλληψη και ότι η ζωή είναι το δημιουργικό έργο του Θεού. Ως εκ τούτου, τουλάχιστον, η θρησκεία των Σιχ παίρνει μια πολύ ισχυρή θέση ενάντια στην άμβλωση ως αμαρτία.

      Κομφουκιανισμός: Υπάρχουν αποδείξεις ότι οι Κινέζοι ασκούσαν την άμβλωση στην αρχαιότητα και ότι τίποτα ούτε στους Ταοϊστικούς ούτε στους Κομφουκιανούς ηθικούς κώδικες την απαγορεύει ρητά. Ταυτόχρονα, όμως, δεν ενθαρρύνεται - συνήθως αντιμετωπίζεται ως απαραίτητο κακό, για να χρησιμοποιηθεί ως έσχατη λύση.

       Χριστιανικώς το τέλειο είναι να μην γίνεται έκτρωση σε καμία περίπτωση. Αν υπάρξει δίλλημα (π.χ. βιασμός, αναπηρία, κίνδυνος θανάτου μητέρας κλπ) τότε μεταξύ δύο κακών η Εκκλησία, κατ’ οικονομία επιλέγει το μη χείρον, χωρίς ποτέ να το επιβάλλει. Μακάρι οι εκτρώσεις να γινόταν μόνο σε τέτοιες περιπτώσεις. Η έκτρωση στο Χριστιανισμό είναι  φόνος και μάλιστα στη χείριστη εκδοχή του, που είναι η παιδοκτονία.

        Μεγάλες προσωπικότητες και Άγιοι γεννήθηκαν ακόμα και από βιασμό, όπως ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος, που η Ρωσίδα μητέρα του, βιάσθηκε από Τούρκο στρατιώτη σε Ρωσοτουρκικό πόλεμο, δεν έκανε έκτρωση και έγινε ένας Άγιος.

        Σέρβες μοναχές που βιάσθηκαν από Μουσουλμάνους στον πόλεμο της Σερβίας, σεβόμενες την αξία της ζωής, δεν έκαναν έκτρωση, τα γέννησαν και τα μεγάλωσαν στο μοναστήρι τους.

        Ο μεγάλος Έλληνας, Γεώργιος Καραϊσκάκης, που συνετέλεσε όσο κανείς άλλος στην απελευθέρωση από τους Τούρκους δεν θα υπήρχε, αν η καλογριά μητέρα του, προχωρούσε στη έκτρωση για να αποφύγει την κατακραυγή. 

  Η άμβλωση χριστιανικώς είναι βαρύτατη αμαρτία γιατί:

       1.Απαγορεύεται στις δέκα εντολές με το «ου φονεύσεις», αλλά και  από την Αγία Γραφή, τους Πατέρες της Εκκλησίας, τους Ιερούς κανόνες όπως τον 91^ο της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου, οι οποίοι την θεωρούν φόνο.

      2.Είναι εν ψυχρώ και εκ προμελέτης εκτέλεση ανυπεράσπιστου, αθώου και τόσο συγγενούς ανθρώπου και με τρόπο ειδεχθή.

      3.Είναι αμαρτία γιατί έχει τεράστιας βαρύτητας αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχοσωματική υγεία της μητέρας κυρίως όπως:

α.Ψυχολογικές: ενοχές, καταθλίψεις, ψυχολογικά τραύματα, ανίατα μερικές φορές.

β.Σωματικές: Δημιουργούνται συχνά συμφύσεις, μολύνσεις, μείωση γονιμότητας, στειρότητα, προδιάθεση καρκίνου μήτρας ή και θάνατος. Έχουμε ευθύνη όταν θέτουμε σε κίνδυνο την ψυχοσωματική μας υγεία.

      4.Η αξία της ζωής δεν εξαρτάται από το μέγεθος, την ηλικία, το βάρος. Είναι μία και ενιαία, είτε είναι μερικά γραμμάρια είτε 100 κιλά.

     5.Όταν απαγορεύεται η καταστροφή αυγών σπανίων ή επαπειλούμενων ειδών, χελώνας, αετού κλπ., που έχουν έμβρυα αυτών των ζώων και τιμωρείσαι με πρόστιμο και φυλάκιση, δεν είναι παράλογο να επιτρέπεται η καταστροφή ανθρωπίνων εμβρύων, για οποιονδήποτε λόγο, χωρίς καμία επίπτωση; Κατώτερη η αξία της ανθρώπινης ζωής και από των ζώων; .

    6. Είναι παραλογισμός μερικές ώρες πριν την γέννηση το έμβρυο να μην έχει αξία και μπορείς να το σκοτώσεις χωρίς καμία επίπτωση  και λίγες ώρες μετά τη γέννηση του είναι φόνος και πηγαίνεις ισόβια.

    7. Είναι δυνατόν ένα μικρόβιο στον Άρη να θεωρείται ζωή και ένα ανθρώπινο έμβρυο στη γη όχι ζωή;

    8. Εφόσον από τη σύλληψή του το έμβρυο έχει DNA, είναι ανθρώπινο όν.

    9.Κανένας λόγος οικονομικός, προσωπικός, κοινωνικός, αισθητικός, δεν μπορεί να είναι ανώτερος από την αξία της ανθρώπινης ζωής. Χριστιανικώς θυσιάζω τη ζωή μου για τους άλλους και όχι τους άλλους και μάλιστα το παιδί μου για τον εαυτό μου και την καλοπέρασή μου.

Κανένας άλλωστε προγεννητικός έλεγχος  δεν διαπιστώνει και δεν διασφαλίζει απόλυτα 100% μέχρι σήμερα, ότι το έμβρυο θα είναι απόλυτα υγιές. Υπάρχουν παθήσεις που κανένας προγεννητικός έλεγχος δεν μπορεί να τις διαπιστώσει, όπως την τύφλωση, την κώφωση, είδη νοητικής υστέρησης εκτός από το σύνδρομο Dawn κλπ.

   10. Η ζωή υπάρχει άμα τη συλλήψει, κατά τους Πατέρες. Άρα, το σταμάτημά της για οποιονδήποτε λόγω, παραβαίνει την εντολή «οὐ φονεύσεις» και αποτελεί βαρύτατη αμαρτία κατά τη διδασκαλία του Χριστού.  Ο Άγιος Κλήμης Αλεξανδρέας υιοθετεί το ρωμαϊκό δίκαιο, το οποίο ανέβαλε την εκτέλεση της θανατικής ποινής εγκύου, μέχρι να γίνει ο τοκετός. Το ίδιο και ο Αθηναγόρας ονομάζει ανδροφόνους αυτούς που κάνουν αμβλώσεις. Ο Άγιος Ιουστίνος τονίζει ότι στη μέλλουσα κρίση θα αναστηθούν και όσα παιδιά πέθαναν έμβρυα. Αλλά και κανένας Άγιος όχι μόνο από τους παλαιότερους αλλά και τους σύγχρονους (Παϊσιος, Εφραίμ,Πορφύριος, Ιάκωβος κ.ά) δεν αποδέχεται τις εκτρώσεις, αλλά τις θεωρούν βαρύτατη αμαρτία. Βέβαια έκτρωση από έκτρωση μπορεί να είναι 100 φορές βαρύτερη. Άλλη ευθύνη έχει μια άμβλωση μετά από βιασμό και άλλη γιατί απλώς δεν θέλω άλλο παιδί ενώ είναι υγιέστατο.

      Ο Χριστιανισμός πάντα αντιμετωπίζει με κατανόηση, αγάπη συμπόνοια, συγχωρητικότητα κάθε άνθρωπο, σε όσο μεγάλα λάθη και αν έχει πέσει. Τον συγχωρεί και τον βοηθά να σηκωθεί. Διαφωνεί με την αμαρτία αλλά αγαπά τον άνθρωπο της αμαρτίας. Δεν καταδικάζει κανέναν, ενημερώνει όμως για το τι είναι κακό και όσο μας είναι δυνατόν να αγωνιζόμαστε να το αποφεύγουμε.

 

 

23 Ιουνίου 1821: Η σφαγή των Ιεραρχών και του λαού της Κρήτης.

                               Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

                              Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

 

      Στις 23 Ιουνίου 1821 και ενώ η επανάσταση είχε αρχίσει και συνεδρίαζε η σύνοδος Κρήτης στο ναό του Αγίου Μηνά στο Ηράκλειο, οι Τούρκοι όρμησαν στο ναό και φόνευσαν όλους τους Αρχιερείς, δεκαεπτά ιερείς και πέντε αγιορείτες πατέρες από τη μονή Βατοπαιδίου, που είχαν φέρει στο Μέγα Κάστρο για προσκύνηση κατά της επιδημίας της πανώλης, τίμια λείψανα και την Αγία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου. Επίσης σκότωσαν περίπου τριακόσιους

 Χριστιανούς.
  Οι Αρχιερείς που φονεύθηκαν ήταν: Γεράσιμος Κρήτης, Νεόφυτος Κνωσσού, Ιωακείμ Χερσονήσου, Ιερόθεος Λάμπης, Ζαχαρίας Σητείας, Ιωακείμ Πέτρας, Γεράσιμος Ρεθύμνης, Καλλίνικος Κυδωνίας, Μελχισεδέκ Κισάμου, Καλλίνικος Διοπόλεως.

  Τον Αρχιερέα Ρεθύμνης Γεράσιμο τον αποκεφάλισαν και έβαψαν τις σημαίες τους με το αίμα του, καθ’ υπόδειξη των Εβραίων, για να νικήσουν και το κεφάλι του με μέλη του, περιφέρανε σε πόλεις και χωριά για να κάμψουν το ηθικό του λαού.

 Σ’ όλες τις επαναστάσεις τα πρώτα θύματα των τουρκικών θηριωδιών ήταν οι Αρχιερείς γιατί ήξεραν ότι αυτοί γνώριζαν, κάλυπταν τις επαναστάσεις και ήταν πίσω απ’ αυτές.

Ο Ζανί Ζαντέ αναφέρει: «Τα σχέδια ετηρούντο μυστικά μεταξύ του Πατριάρχου, των μητροπολιτών, των παπάδων, των δημογερόντων» (π. Γεώργ. Μεταλληνός).

 Ο Ντομένικο Οριγκόνο, πρόξενος Ολλανδίας σημειώνει:

«Οι Τούρκοι στην Αθήνα κάνουν τα πάντα για να συλλάβουν παπάδες, γιατί, όπως διαδίδεται, οι παπάδες είναι αρχηγοί των επαναστατών».

 

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος αναφέρει: «Την επανάστασιν εκίνησαν και ενεψύχωσαν οι κληρικοί ... άνευ των οποίων ο λαός δεν ήθελε κινηθή...».

 

    Υπάρχει όμως και η μαρτυρία των Τούρκων ιστορικών για τη δράση του Ελληνορθοδόξου Κλήρου στον Αγώνα του ’21 . Έτσι, ο Μώραλη Μελίκ Μπέη δέχεται ότι «τον λαόν (της Πελοποννήσου) υπεκίνησαν οι έχοντες συμφέροντα και σχέσεις μετά τούτων, οι έμποροι, οι πρόκριτοι και κυρίως οι Μητροπολίται και γενικώς οι ανήκοντες εις τον Κλήρον, δηλαδή οι πραγματικοί ηγέται του Έθνους».

Συνολικά στην τουρκοκρατία  θυσιάστηκαν στα πεδία των μαχών ή σκοτώθηκαν ως αντίποινα, 4 Πατριάρχες.

Από τους 200 αρχιερείς που υπήρχαν σε ολόκληρη την οθωμανική αυτοκρατο­ρία, ενεργό μέρος στον Αγώνα, επώνυμα και αδιαμφισβήτητα, μαρτυρούνται να έλαβαν 73 ιεράρχες, δηλαδή ποσοστό 36,5%. Επίσης, δοκιμάστηκαν, φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν 42 αρχιερείς, δηλαδή ποσοστό 21% και μαρτυρείται ότι θυσιάστηκαν για την ελευθερία, είτε με βασανιστήρια και θανάτωση από τους Τούρκους είτε στις πολεμικές συρράξεις, 45 αρχιερείς, δηλαδή ποσοστό 22,5%. Συγκεντρωτικά, λοιπόν, έχουμε: α) Ποσοστό αγωνιστών ιεραρχών 36,5%. β) Ποσοστό μαρτύρων ιεραρχών 21,0%. γ) Ποσοστό θυμάτων ιεραρχών 22,5%.

     Γι’ αυτό με σκληρή γλώσσα  ο Μακρυγιάννης επισημαίνει:«... βρίζουν, οι πουλημένοι εις τους ξένους και τους παπάδες μας, οπού τους ζυγίζουν άναντρους και απόλεμους. Εμείς τους παπάδες τους είχαμε μαζί εις κάθε μετερίζι, εις κάθε πόνον και δυστυχίαν. Όχι μόνον διά να βλογάνε τα όπλα τα ιερά, αλλά και αυτοί με ντουφέκι και γιαταγάνι, πολεμώντας ωσάν λεοντάρια. Ντροπή, Έλληνες!».

 

 

 

,

ΠΟΥ ΠΗΓΑΝ ΟΙ ΠΑΚΤΩΛΟΙ ΤΩΝ ΧΡΥΣΩΝ ΛΙΡΩΝ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

 

Πού πήγαν οι πακτωλοί των χρυσών λιρών της αντίστασης;

                                     Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

                                   Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

                              

                                                                 Π. Φέρμορ

     Πολλά έχουν γραφεί για τη διακίνηση και τη χρήση των χρυσών λιρών στην αντίσταση. Σε κάθε αγώνα έτσι και στην αντίσταση διακινούντο αρκετά ποσά, γιατί χρειαζόταν για τις ποικίλες ανάγκες. Ο Άρης Βελουχιώτης σχολιάζοντας αρνητικά το θέμα  τόνιζε: «Οι αλυσίδες των Γερμανών είναι από σίδερο και κάποτε θα σκουριάσουν. Των Εγγλέζων είναι από στερλίνες χρυσές, γι’ αυτό δύσκολα κόβονται» (βλ. Γκριτζωνά 132). Βέβαια και ο ίδιος λάμβανε οικονομική ενίσχυση από την Σοβιετική ένωση, τη Γιουγκοσλαβία και Βουλγαρία,  όπως αποκάλυψαν και τα πρόσφατα αποχαρακτηρισθέντα Ρωσικά έγγραφα για τον Ελληνικό εμφύλιο, όπου αναφέρεται: «100 χιλ. δολάρια θα σταλούν στον Ζαχαριάδη μέσω του τμήματος του συντρόφου Σούσλοφ».

       Ο Τομ Ντανμπάμπιν (Ιωάννης), επικεφαλής της Συμμαχικής αποστολής Κρήτης, αναφέρει ότι: «σχεδόν όλοι οι Κρητικοί αρνήθηκαν να αποδεχθούν τη χρηματική αποζημίωση που τους πρόσφερε η Βρετανική κυβέρνηση για την προσφορά τους, την οποία θεωρούσαν πατριωτικό καθήκον τους», αλλά και για «πολλούς άλλους που δέχτηκαν αμοιβές και τιμές».

     Ο Φέρμορ (Μιχάλης) αναφέρει για τους Μανώλη Ντισπυράκη από τις Καμάρες, Δημόκριτο Βοσκάκη από τη Νίθαυρη και το Σήφη Αλεβυζάκη από της Αλώνες, οι οποίοι «από την αρχή μπήκαν στον αγώνα με την πιο επικίνδυνη απ’ όλες δουλειές αυτήν του αγγελιοφόρου και εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς μετά από φρικτά βασανιστήρια, ότι κανένας τους δεν έπαιρνε οποιαδήποτε αμοιβή και δεν τους ωθούσε άλλο κίνητρο από το καθήκον για την πατρίδα και τους συμμάχους της».

Ο Οπλαρχηγός Μ. Μπαντουβάς (Μπέε), αναφέρει ότι όταν προδόθηκε το κρησφύγετο του ασυρμάτου στον Αμαριώτικο Ψηλορείτη και συνελήφθη  ο Μ. Ντισπυράκης βρέθηκαν και 190 λίρες.           

        Ο υπολοχαγός Σ. Μος, υπαρχηγός στην απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε, αναφέρει ότι φεύγοντας η ομάδα του καπετάν Μπουρτζαλή που είχε προσκληθεί για να βοηθήσει στην απαγωγή και κρίθηκε ότι δεν χρειαζόταν, «δώσαμε από μια χρυσή λίρα στον καθένα καθώς περνούσαν από μπροστά μας για να μας χαιρετίσουν». Επίσης αναφέρει ότι την ώρα της επιβίβασης του Κράιπε στο πλοίο, «αφήσαμε όλα τα τρόφιμα μαζί με όλα μας τα όπλα και κάποια χρήματα στον Αντώνη (σ.σ.Ζωϊδαντώνη) για την ενίσχυση της ομάδας του».

       Ο Λοχαγός-κατάσκοπος Φήλντινγκ (Αλέκος), επικεφαλής της συμμαχικής αποστολής δυτικής Κρήτης, σημειώνει: Παρόλο που «κανένας Κρητικός δεν ήταν γραμμένος στο επίσημο μισθολόγιο, όμως χρειαζόμαστε ποσά για να ταΐσουμε και να ντύσουμε ολόκληρες οικογένειες που είχαν εγκαταλείψει το συνηθισμένο τρόπο ζωής τους  για να δουλέψουν για μας,…αλλά και για κάθε περίπτωση που προσφερόταν για διακριτική δωροδοκία και εξαγορά». Παράλαβε από το Ρέντελ που είχε έλθει με καράβι από Αίγυπτο «ένα σάκο με χίλιες λίρες…Στη μακρά ανάβαση μας με τάραζε το βάρος του σάκου με τις λίρες. Ήταν η πρώτη και μοναδική φορά στη ζωή μου που   αισθάνθηκα τον πλούτο ως βάρος».

     Αναφέρει  όμως και μια άλλη διαπίστωση του, στην έκθεση του προς το Κάιρο, 5/5/1942):Μερικοί «Κρητικοί δεν θα έμπαιναν στον κόπο να ρισκάρουν τη ζωή τους δίχως την κατάλληλη πληρωμή». Η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται και στα απομνημονεύματα του Στελιανού Ν. Καλογεράκη και του Αντώνη Ν. Λίτινα, Προέδρου της επαρχιακής επιτροπής Αμαρίου της Ε.Ο.Ρ.

            Ο Δημήτρης Εμμ. Κορωνάκης Μοίραρχος Χωροφυλακής ε.α. αναφέρει, ότι: «νεαρός την κατοχή συνάντησα κάτω από το χωριό νυχτωμένα τον Πρόεδρο του χωριού Καλογεράκη Στελιανό (Κατσαντωνιά) να κουβεντιάζει με ένοπλους αντάρτες, τον Μπαλάσκα, τον Παπά Κυριάκο Κατσαντώνη κ.ά. «Από περιέργεια αφού προχώρησα να μη με βλέπουν, γύρισα από πάνω από το ανάχωμα κάτω από το οποίο κουβέντιαζαν να ακούσω κρυφά τι λένε. Ακούω τον Πρόεδρο να λέει: «Έχει μωρέ αλλά θέλει λίρες». Όταν αργότερα του είπα τι άκουσα και τον ρώτησα τί εννοούσε μου είπε ότι του έλεγαν: «Γιατί ο ..….δεν δίνει τρόφιμα για τη σίτιση των ανταρτών; Δεν έχει;»  Και γω τους είπα αυτό που άκουσες.

     Ο Ταγματάρχης Τζιφάκης(Τζόε) επικεφαλής της Ε.Ο.Ρ. Ρεθύμνης, αναφέρει ότι είχε ενημερωθεί από το Κάιρο να παίρνουν οι άνθρωποι την αμοιβή που τους έδιναν οι Άγγλοι γιατί αυτά χρεωνόταν στο Ελληνικό κράτος, ενώ σπανίως οι απλοί άνθρωποι δεχόταν πληρωμή. Αναφέρει όμως και εκτελέσεις, για κλοπή λιρών της αντίστασης.

          Θα ήταν άκρως ενδιαφέρουσα μια έρευνα που θα μας διαφώτιζε για το πόσα ήταν και που πήγαν αυτά τα τεράστια ποσά λιρών και δολαρίων,  που διακινήθηκαν τη Γερμανική κατοχή στην Κρήτη και στην Ελλάδα. Ποιά ήταν πριν και ποιά μετά την κατοχή η περιουσιακή κατάσταση των Άγγλων κατασκόπων και των ηγετικών και μεσαίων στελεχών της αντίστασης όλων των παρατάξεων, ώστε να μην υπάρχει καμία σκιά. Υποστηρίζεται ότι «όσοι ήρθαν στην Κρήτη, πλούτισαν και πήραν γαλόνια, για δήθεν εξαιρετικάς υπηρεσίας, ενώ στην πραγματικότητα, επωφελήθηκαν από τας ιδικάς μας προσπάθειας» (Παΐζης 421).

       Υπάρχουν αγωνιστές που έδωσαν τα πάντα στον αγώνα, στερούσαν το φαγητό από τα παιδιά τους για να φάνε οι άνθρωποι της αντίστασης και άλλοι που έχασαν περιουσίες. Κάποιοι άλλοι όμως, πλούτισαν από τον αγώνα, όπως ακριβώς και στην επανάσταση του 1821. Η ιστορία επαναλαμβάνεται πολλές φορές στο διάβα των αιώνων. Και στους πιο ιερούς αγώνες για ελευθερία υπάρχουν πάντα και μελανά σημεία. Αυτός είναι ο άνθρωπος λάσπη και χρυσάφι μαζί.

Πηγές

Καλογεράκη Στυλιανού, Απομνημονεύματα

Λίτινα Αντων., Μαρτυρία από τη συμμετοχή μου στους εθνικούς αγώνες.

Μος Σ., Κακό φεγγαραντάμωμα.

 Μπαντουβά Μ., Απομνημονεύματα

Νταμπάμπιν Τ.,Ένας αρχαιολόγος στον πόλεμο.

Τζιφάκη Χρ., Αρχείο Χρήστου Τζιφάκη.

Φέρμορ Π., Η απαγωγή του Κράιπε.

Φήλντινγκ, Το κρυφτό.

 

Έξι αδελφάκια θρηνούν στο τάφο της μάνας τους που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς.

                      Δρ. Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

    

       20-30 Μάη 1941 διαδραματίζεται η περίφημη μάχη της Κρήτης, με την σημαντική συμβολή της στη ήττα της Γερμανίας. Καθυστερεί την επέμβαση στο μέτωπο της Αφρικής και της Ρωσίας, αποδεκατίζεται το επίλεκτο σώμα των αλεξιπτωτιστών και δεν χρησιμοποιείται πλέον σε άλλη επιχείρηση, αν και απουσίαζε όλος ο μάχιμος πληθυσμός στο μέτωπο της Αλβανίας. Αποτέλεσμα εκτελέσεις αμάχων. Στη συγκλονιστική αυτή φωτογραφία 6 αδελφάκια θρηνούν στον τάφο της μάνας τους, Μαρίας Πουλινάκη, που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο χωριό Σκούρβουλα Ηρακλείου. Και όμως αυτοί οι εγκληματίες πολέμου ήταν απόφοιτοι των περίφημων Γερμανικών Πανεπιστημίων. Η γνώση φαίνεται άλλους τους εξανθρωπίζει και άλλους τους εκβαρβαρίζει. Εξαρτάται από εμάς.

     Η ιστορία επαναλαμβάνεται και σήμερα στην Ουκρανία. Ο Φασισμός είτε είναι μαύρος, είτε κόκκινος, είτε οποιασδήποτε άλλης απόχρωσης είναι απεχθής, αιμοσταγής, εγκληματικός, απάνθρωπος και αποτρόπαιος, οπουδήποτε και οποτεδήποτε εφαρμόζεται.

 

 

 

Απαγορευμένη η κρητική κατσούνα και οι καμπάνες στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη

                           Δρ. Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

                      

                                                Τουρκοκρητικοί

     Γροθιά στο στομάχι νιώθει κάθε ερευνητής, μελετώντας τα σκληρά και απάνθρωπα μέτρα και απαγορεύσεις που εφάρμοζαν οι Τούρκοι και οι εξωμότες Κρητικοί (μπουρμάδες) στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη (1669-1898).

Ο σπουδαίος Κρητικός ιστορικός Βασ. Ψιλάκης (1829-1918), στο έργο του «Ιστορία της Κρήτης» τ. 3^ος αναφέρει μερικά από τα δεινά που ζούσαν οι πρόγονοί μας, όπως:

 «Ήταν απαγορευμένο επί ποινή θανάτου στους Έλληνες Κρήτες να εισέρχονται στις πόλεις επιβαίνοντες σε άλογο ή μουλάρι. Μόνο ο Αρχιεπίσκοπος είχε το δικαίωμα αυτό. Όταν ο επίσκοπος Χανίων μπήκε έφιππος στην πόλη, ο τουρκικός όχλος ζητούσε να τον κάψει ζωντανό, θεωρώντας το προσβολή, επειδή το δικαίωμα αυτό το είχε μόνο ο Αρχιεπίσκοπος.

    Ο Χριστιανός όφειλε να υφίσταται παθητικώς κάθε ύβρη και κάθε προσβολή επί ποινή θανάτου πάντοτε.

      Δεν επιτρεπόταν να φέρει όπλα ούτε την απλή βακτηρία (κατσούνα- γκλίτσα).

Όταν περνούσε μπροστά από τζαμιά ή τουρκικούς στρατώνες, ήταν υποχρεωμένος να αφαιρεί τα υποδήματά του σε ένδειξη υποταγής. Εκτός από τους παντοειδείς φόρους που καταπίεζαν τους Κρήτες, ήταν υποχρεωμένοι με αγγαρείες να καλλιεργούν τα κτήματα των Τούρκων αρχόντων.

    Κανένας Ορθόδοξος δεν μπορούσε να παντρευτεί ή να αφήσει τον τόπο διαμονής του χωρίς την άδεια του επιτόπιου Αγά ή Μπέη. Όλοι οι Χριστιανοί ενός χωριού ήταν συνυπεύθυνοι πολιτικώς και ποινικώς απέναντι στους κυρίους των Τούρκους.

   Στα Χανιά οι Χριστιανοί άνδρες δεν επιτρεπόταν να κοιμούνται εντός της πόλις παρά μόνο οι γυναίκες και τα παιδιά τους.

Τα αγόρια των αρπαζόταν για Γενίτσαροι και οι αδελφές τους για τα χαρέμια.

    Στις πόλεις οι γυναίκες των Χριστιανών ουδέποτε έβγαιναν από τα σπίτια τους από το φόβο των τουρκοκρητικών. Από το κρεβάτι μέχρι τον τάφο περνούσε όλη η ζωή αυτών των φυλακισμένων γυναικών, στη φυλακή του πατρικού σπιτιού στην αρχή και του συζυγικού κατόπιν…

     Οι καμπάνες των εκκλησιών απαγορεύθηκαν αμέσως αυστηρώς, γιατί τάχα εμόλυναν με τον ήχο τους την φωνή του μουεζίνη από το τζαμί. Έτσι λοιπόν ή τις κατέβασαν αμέσως μετά την άλωση και κατασχέθηκαν ή οι ίδιοι οι Χριστιανοί τις έθαψαν και τις έχωσαν στη γη με συντριβή. Τις καμπάνες αντικαθιστούσαν οι εκκλησιαστικοί υπηρέτες οι λεγόμενοι κράχτες, που χτυπούσαν τις πόρτες  των Χριστιανών και πάλι με πολύ προσοχή και προφύλαξη, ή ηχητικά ξύλα τάβλες και άλλοτε και σήμαντρα σιδερένια ή χάλκινα, κυρτά που τα εξασφάλιζαν με πολλούς κόπους και μέσα και τα κρεμούσαν από τα δένδρα. Μια απλή ψευδής καταγγελία  ότι ένα χωριό έχει καμπάνα είχε άμεσο επακόλουθο βαρύτατο πρόστιμο, χωρίς έρευνα και εξέταση.

Στην Αντάνασσον, χωριό του Αμαρίου όταν ανεκαλύφθη κρυμμένη μεγάλη καμπάνα σε καπνοδόχο, από την λήξη της ενετοκρατίας οι πιστοί του ισλάμ με αλαλαγμούς και πάταγο ανάγκασαν τους χωρικούς Χριστιανούς να την κατεβάσουν και να την μεταφέρουν στο Ρέθυμνο, όπου την πούλησαν σε Ευρωπαίο πλοίαρχο.

    Οι τελετές των γάμων και των βαπτίσεων γινόταν μάλλον με πένθος, φόβο και τρόμο παρά με χαρά και αγαλλίαση, αν δε καμιά φορά τολμούσε κανείς τις απόκριες και το Πάσχα να χρησιμοποιήσει μουσικό όργανο βιολί ή λύρα φρόντιζε να μην ακούγονται απ’ έξω οι ήχοι δυνατά ή ψηλά.

      Κάθε αδίκημα, κάθε βία, κάθε προσβολή κατά του γκιαούρη (Χριστιανού) επιτρεπόταν.

 Μια από τις πιο αγαπητές απολαύσεις των τουρκοκρητικών, όταν ήταν μεθυσμένοι, ήταν να δοκιμάζουν την ευστοχία των όπλων τους κατά του Χριστιανού διαβάτη. Η οικογένεια του για να αποκτήσει δικαίωμα να τον θάψει όφειλε να πληρώσει ποσό στον επιδέξιο σκοπευτή».

     Τα συμπεράσματα από τις πληροφορίες αυτές του Β. Ψιλλάκη είναι ότι είναι βάσιμες  οι παραδόσεις σε πολλά χωριά, ότι είναι θαμμένες καμπάνες σε ξεροπήγαδα και σπήλαια, αλλά και το έθιμο σε χωριά της Κρήτης μέχρι και τα τελευταία χρόνια να χτυπούν σήμαντρα στους δρόμους την νύκτα της ανάστασης. Είναι κατάλοιπο από την τουρκοκρατία που καλό είναι να αναβιώσει ως έθιμο για να θυμίζει την ιστορία τους και το λόγο ύπαρξής τους. Βέβαια τα σήμαντρα και τα ξύλινα τάλαντα τα οποία είχαν στην τουρκοκρατία οι Χριστιανοί, λόγω της απαγόρευσης της καμπάνας, χρησιμοποιούνται συστηματικά ακόμα και σήμερα σ’ όλα τα Ορθόδοξα Μοναστήρια μας.

     Επίσης η απαγόρευση της χρήσης της τρομερής κρητικής «κατσούνας» δικαιολογείται γιατί εθεωρείτο όπλο, ήταν ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων, επειδή στις επαναστάσεις λόγω της έλλειψης όπλων με αυτές πολεμούσαν μέχρι να σκοτώσουν κανένα Τούρκο και να του πάρουν τα όπλα. Ο ιστορικός Φωτάκος μας αναφέρει ότι οι περισσότεροι χωρικοί οι οποίοι συμμετείχαν στην πολιορκία της Τριπολιτσάς το 1821, στην οποία παρευρίσκετο, ως μόνο όπλο τους είχαν το «βουκέντρι». Αρματολοί στην Κρήτη ονομαζόταν οι έχοντες άρματα–όπλα και όχι οι διορισμένοι από τους Τούρκους ένοπλοι Έλληνες, για την τήρηση της τάξης μιας περιοχής, όπως ήταν στην υπόλοιπη Ελλάδα. Πανυγήρι γινόταν όταν κάποιος αποκτούσε τουφέκι στην Κρήτη μέχρι και το 1900, λόγω της χρησιμότητάς των στις συνεχείς επαναστάσεις, εξ ου και η φράση «για το λιόφυτο 100 για το τουφέκι 1000(γρόσια)».

   Μάρτυρες λογίζονται οι πρόγονοί μας, που πέρασαν τα πάνδεινα και όμως δεν αλλαξοπίστησαν δεν τούρκεψαν, για να καλοπερνούν ανενόχλητοι, όπως τόσες χιλιάδες Τουρκοκρητικών. Προτίμησαν τον κατατρεγμό, τη φτώχια, τα βάσανα, τους εξευτελισμούς, τον κίνδυνο για τη ζωή τους και των παιδιών τους, παρά να αρνηθούν την πίστη τους. Άξιοι όντως κάθε θαυμασμού, τιμής και επαίνου.