Η Γιαγιά μου  Χαρίκλεια Κατσαντώνη-Καλογεράκη

                        28 Μαρτίου παγκόσμια ημέρα της γιαγιάς

                               Δρ. Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης  

    Είναι γυναίκες που το πέρασμα τους από τη ζωή αφήνει ισχυρό και έντονο αποτύπωμα. Μια τέτοια ήταν και η γιαγιά μου Χαρίκλεια. Η ζωή της γεμάτη θυσία, αγώνα, πόνο, δάκρυ και αίμα.

 

    Ήταν κόρη του Κατσαντώνη Ιωάννη (Αναγνώστη), Αρχηγού της επαρχίας Αμαρίου, στα τελευταία επαναστατικά κινήματα της Κρήτης και στην επανάσταση του 1866 στο Αρκάδι, και μετέπειτα πληρεξουσίου της επαρχίας, από το Άνω Μέρος. Αγωνιστής και ευσεβής άνθρωπος. Ήταν και ψάλτης γι’ αυτό είχε χειροθετηθεί Αναγνώστης, που του έγινε και παρατσούκλι. Είχε πάντα στις μάχες πάνω του τίμιο ξύλο σε ασημένια θήκη, η οποία διασώζεται, για να μην τον πιάνουν οι σφαίρες και με το οποίο σταύρωνε και αρρώστους. Αυτήν την ευσέβεια μετέδωσε και στην κόρη του Χαρίκλεια.

 

        Η γιαγιά 18 ετών ζει το πρώτο οδυνηρό γεγονός. Στο βουνό Κέντρος φονεύεται στη δίνη βεντέτας στην οποία δεν είχε εμπλακεί, ο αδελφός της Κυριάκος, μεγαλοκτηνοτρόφος του Κέντρους, πατέρας του μετέπειτα αγωνιστή της εθνικής αντίστασης Παπά Κυριάκου Κατσαντώνη. Τρέχει στο βουνό και τον βρίσκει νεκρό με τα σκυλιά δίπλα του. Τον αγκαλιάζει και τα χέρια της γεμίζουν από το αίμα του. Βαριά τραυματική εμπειρία που τη σημαδεύει στη ζωή της. Αργότερα ζητά να δοθεί το όνομά του στον τρίτο εγγονό της τον μετέπειτα Διδάκτορα της Ιατρικής Αθηνών Κυριάκο Σ. Καλογεράκη.

 

      Παντρεύεται αργότερα τον Νικολή, γιο του πρωτονοικοκύρη της Αμπαδιάς Καλογεράκη Ιωάννη (Καλογερογιάννη), και εγκαθίστανται στον Αϊ-Γιάννη Αμαρίου, στο νεόδμητο σπίτι του με τον περίτεχνο οντά, του 1897. Αυξάνουν την περιουσία τους και κάνουν μέχρι να γίνουν 30 ετών, 5 παιδιά, από τα οποία πεθαίνουν μικρά τα 2.

      

       Όμως οι ταλαιπωρίες δεν τελειώνουν. Ένας Τουρκοκρητικός από τις Κουρούτες, όπου ήταν πλειοψηφία οι Τουρκοκρητικοί έναντι των Χριστιανών, τραυματίζει με μαχαίρι στην πλάτη τον άντρας της Νικολή. Δημιουργείται ταραχή και με την παρέμβαση των ψυχραιμοτέρων αποσοβείται σύρραξη των δύο χωριών επειδή θεωρήθηκε ότι έγινε λόγω της θρησκευτικής διαφοράς. Σημειωτέον ότι ο Αϊ-Γιάννης ήταν απόλυτα χριστιανικός χωρίς κανένα εξισλαμισμό, ή παρουσία Τούρκων, όπως δείχνουν οι απογραφές του 1840 και 1881.

 

      Την περίοδο 1907-1911, που ή έδρα του Δήμου Κουρητών ήταν στο χωριό τους, με Δήμαρχο τον πρωτοξάδελφό της Ζαχαρία Κατσαντώνη, παραχωρούν τον νεόδμητο οντά τους για να γίνει το γραφείο του Δημάρχου και των συνεδριάσεων του Δημοτικού συμβουλίου, επειδή ο παρακείμενος οντάς του Συμεών Καπαρού, στον οποίο ήταν τα γραφεία του Δήμου δεν αρκούσε. Τότε στο γραφείο του Δημάρχου κυμάτιζε η πεντάμετρη σημαία της Κρητικής Πολιτείας, που διασώζεται μέχρι σήμερα.

 

      Τα βάσανά της όμως δεν έχουν τελειωμό. Στα 32 του ο άντρας της αρρώστησε από βαριά μορφής πνευμονία και πεθαίνει. Τραγική φιγούρα η μάνα του, η Καλογερογιάννενα που είχε κηδέψει 4 από τους 6 γιούς της σε νεαρή ηλικία όλους. Ο 1ος ο Μανώλης πεθαίνει στις φυλακές από τα βασανιστήρια και τις κακουχίες γιατί σκότωσε τον τουρκοκρητικό Σούμπαση (αγροφύλακα) από το τουρκοχώρι Χωρδάκι. Ο 2ος ο Κωστής επίσης πεθαίνει στις φυλακές από φυματίωση, λόγω φόνου σε συμπλοκή. Ο 3ος ο Γιώργης πέθανε έφηβος. Το μοιρολόι της στον τέταρτο γιό της δείχνει την αγάπη και την εκτίμησή της στη νύφη της Χαρίκλεια λέγοντας: «Παιδί μου Νικολή μη στενοχωριέσαι που φεύγεις, μα αργουλιδένιο (από αγριελιά) στύλο άφησες στο σπίτι σου και στα κοπέλια σου».

 

       Η Χαρίκλεια κόβει τις δύο χοντρές πλεξούδες των μαλλιών της και δένει τα χέρια του πεθαμένου άντρα της, βάζει τα μαύρα και το κουτελίτη (μαύρο μαντήλι που καλύπτει όλο το μέτωπο), όπως οι καλόγριες, από τα 30 της χρόνια και δεν τα ξανάβγαλε μέχρι που πέθανε. Θαυμαστές, μοναδικές, ανεπανάληπτες γυναίκες με ηρωισμό και αυταπάρνηση στις οποίες το στεφάνι του γάμου τους ήταν δέσμευση, αφιέρωση και θυσία ζωής. Τοποθετούν το νεκρό στο «καδελέτο», (κοινόχρηστο είδος φερέτρου, για μεταφορά του νεκρού), που δυστυχώς δεν διαφυλάχθηκε. Στα μοναστήρια υπάρχει μέχρι σήμερα και τον ενταφιάζουν στο πελεκητό τάφο του πατέρα του Καλογερογιάννη. Τα 3 μικρά παιδιά της δεν θυμόταν τον πατέρα τους ούτε τον είδαν ποτέ σε φωτογραφία γιατί δεν υπήρχε.

        Γίνεται πατέρας και μάνα για τα παιδιά της. Στην εφηβεία τους οι δύο γιοί της προσεγγίζονται από περιφερόμενους παράνομους της εποχής και εκείνη γίνεται λέαινα εναντίον τους για να τους γλιτώσει. Συμβουλεύει τα παιδιά της, αν και αγράμματη, με λόγια τα οποία τα συναντάμε σε σοφούς της ιστορίας: «όταν βλέπετε ένα κακό που πάει να γίνει και δεν το εμποδίζετε, ενώ μπορείτε, είναι σαν να το κάνετε και σεις». Η γιαγιά τους η Καλογερογιάννενα βλέποντας τους ορφανούς εγγονούς της ζωηρούς τους συμβούλευε: Προσέχετε παιδιά μου μην κάμετε τη στράτα των μπαρμπάδων σας.

 

     Η γιαγιά Χαρίκλεια δεν ενδιαφέρεται μόνο για την οικογένειά της αλλά και για τους άλλους. Προσφέρει όσο μπορεί στους συνανθρώπους της. Ήταν η πρακτική, άμισθη Μαμή και ορθοπεδικός της εποχής για τους χωριανούς της και των γύρω χωριών. Όλα τα νεογέννητα παιδιά της εποχής πέρασαν από τα χέρια της.

 

    Άνθρωπος με βαθιά πίστη δεν μπορούσε να βλέπει να βαπτίζουν τα παιδιά του χωριού σ’ ένα βρασκί (μεγάλο πήλινο δοχείο) και αποφασίζει παρά τις δυσκολίες της χηρεία της να παραγγείλει, μεγάλη, ωραία κολυμβήθρα σε σχήμα του Αγίου Ποτηρίου, με το όνομά της χαραγμένο πάνω, η οποία χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα και στην οποία έχουμε βαπτισθεί όλοι σχεδόν οι Αϊγιαννιώτες οι κάτω από 100 ετών. Επίσης δύο εικόνες του δωδεκάορτου στο τέμπλο, φέρουν το όνομά της και καταγράφεται στο βραβείο (δίπτυχο μνημόνευσης) του ναού ως δωρητής.

 

     Στην περίοδο των πολέμων του 1940 και της κατοχής σκοτώνονται, ο δεύτερος αδελφός της Μανώλης αλλά και 6 πρωτανίψια της.

 

    Το τελικό χτύπημα της ζωής ήλθε, όταν ο μικρότερος γιό της ο Γιώργης 19 ετών εκπαιδευόμενος στην Κρητική Χωροφυλακή αρρωσταίνει, όπως ο πατέρας του με πνευμονία και πεθαίνει, κλίνοντας τον οδυνηρό κύκλο αίματος, οδύνης και πόνου στη μαρτυρική ζωής της.

 

      Ας είναι αγήρω η μνήμη της και αναπαυμένη η πολύπαθη, μαρτυρική και ταλαιπωρημένη ψυχή της