Το Σχολείο ως Αιτία Μαθητικής Παραβατικότητας

                    Δρ. Ευτύχιος Σ. Καλογεράκης

Μέρος της εισήγησης στην επιμορφωτική ημερίδα της Πανελλήνιας ένωσης Καθηγητών Γαλλικής Φιλολογίας

 

       Εκτός από τα ιατρικά, οικογενειακά και κοινωνικά αίτια, υπάρχουν και σχολικοί παράγοντες που πολλές φορές ενισχύουν την παραβατικότητα του μαθητή.Ο μαθητικός ανταγωνισμός, αλλά και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα με τη θεσμική ακινησία του (στα προγράμματα, στην ύλη και στις μεθόδους διδασκαλίας) και την απομάκρυνσή του από τη ζωή, μεγαλώνει την παραβατικότητα. Η αντιπάθεια προς το σχολείο, την οποία αισθάνονται αρκετοί/τές μαθητές/τριες, γεννά παραβατικότητα. Θέλουν ένα άλλο σχολείο, πιο προσιτό, να απαντά στα ενδιαφέροντά τους.  Έχει αποδειχθεί και ερευνητικά ότι, όσο το σχολείο απομακρύνεται από τη ζωή, τόσο αυξάνεται η παραβατικότητα (Γεωργίου Σ., 2000).

Αναλυτικότερα:1. O χώρος  του σχολείου επηρεάζει την ψυχολογία των μαθητών: ευρύχωρος, αυλές, χώροι παιγνιδιών, ανοικτά χρώματα, κατασκευή.

2.Oι αίθουσες διδασκαλίας: Χώρος αποπνικτικός, καταθλιπτικός, υπόγειο, ανοικτός, ευχάριστος.

3.Ακόμη και το πώς είναι τοποθετημένα τα θρανία μέσα στη σχολική τάξη, θεωρείται από πολλούς, παράγοντας που επηρεάζει τις διαθέσεις, άρα και τις εξελίξεις στο ζήτημα.

Θεωρείται ότι όπου είναι εφικτό να είναι σε σχήμα «Π», η επαφή του εκπαιδευτικού με καθέναν από τους μαθητές είναι σχεδόν προσωπική. Ιδιαίτερα αν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται άνετα να περπατά κατά τη διάρκεια του μαθήματος, η θεατρική παράσταση που ονομάζεται διδασκαλία μπορεί σε ένα τέτοιο σκηνικό να βοηθήσει στην καλύτερη διαχείριση της τάξης.

4.Το σχολείο μπορεί να επηρεάζει με τις διδακτικές μεθόδους και τις μεθόδους αξιολόγησης των μαθητών τους/τις μαθητές/τριές του και να «προκαλεί» την επιθετικότητά τους. Χρειάζεται να κατανοήσουμε τη μοναδική θεσμική ακινησία του ελληνικού σχολείου που δεν δίνει διέξοδο στα πραγματικά ενδιαφέροντα του μαθητή. Στην εποχή της καλπάζουσας τεχνολογίας και πληροφορίας, φαίνεται οξύμωρο να χρησιμοποιείται ακόμη ο μαυροπίνακας και η μετωπική και ανιαρή κατά τους μαθητές διδασκαλία (Καστής ,Ν & Χαραμής, Π. (2001) Χρησιμοποιούμαι την πολυαισθητηριακή, μαθητοκεντρική, διαλογική διδασκαλία, όχι την βιβλιοκεντρική, δασκαλοκεντρική, μετωπική. Εφαρμόζουμε συνεχώς τον χρυσούν κανόνα της διδακτικής: «Ποτέ δεν λέμε και δεν κάνουμε Ό,τι μπορεί να πει και να κάνει ο μαθητής». απουσιάζουν και τα μέσα και η εκπαίδευση των δασκάλων σ’ αυτά.

 

5.Το μη ενδιαφέρον για τους μαθητές, περιεχόμενο των μαθημάτων ή ο τρόπος διδασκαλίας των γνωστικών αντικειμένων μπορεί να λειτουργήσουν αρνητικά και αποθαρρυντικά για τους/τις μαθητές/τριες που μακροπρόθεσμα, ίσως, αισθανθούν απόρριψη. Σύμφωνα με τις κυρίαρχες σχολές στο χώρο της οργάνωσης και διοίκησης της σχολικής τάξης(classroom Management), η μη ικανοποίηση των αναγκών των μαθητών προκαλεί τις σχολικές αταξίες και παραβατικότητες, που είναι άστοχες μορφές διαμαρτυρίας και προσέλκυσης της προσοχής.

6.Τα αυστηρά συστήματα πειθαρχίας, τα οποία καταπιέζουν και εξουθενώνουν τους μαθητές. Ο ρόλος του μαθητή δεν μπορεί να είναι αυτός του πειθαρχημένου, υπάκουου εκτελεστή εντολών, εξαρτωμένου από την εξουσία του εκπαιδευτικού. Η ακατάλληλη συμπεριφορά των μαθητών στην τάξη σχετίζεται και με τις αντιλήψεις τους για το ρόλο του εκπαιδευτικού.

7.Οι μη ικανοποιητικές σχέσεις μαθητών – εκπαιδευτικών. Τα προβλήματα γίνονται εντονότερα στις σχέσεις εκ­παιδευτικού- μαθητή, όταν ο εκπαιδευτικός δε λαμβάνει υπόψη του την ηλικία των μαθητών και τις ψυχολογικές ανάγκες τους. Η διάκριση των σχολικών τάξεων (δημοτικού, γυμνάσιου, λυκείου) δεν έχει σχέση μόνο με ζητήματα διδακτέας ύλης, αλλά και με την ηλικία των μαθητών και την ψυ­χολογική φάση ανάπτυξής τους.

8. H έλλειψη εξωδιδακτικών και εξωσχολικών ενδιαφερουσών δραστηριοτήτων.

9.H χαμηλή σχολική επίδοση με την επακόλουθη χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι ορισμένοι από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση επιθετικής συμπεριφοράς των μαθητών/μαθητριών στο σχολείο.

10.Σε μια τάξη, ο «κακός» μαθητής, ο άτακτος, επιφορτίζεται όλες τις ευθύνες για αταξίες που πιθανόν έχουν κάνει κάποιοι άλλοι. Σ’ αυτόν φορτώνονται όλα τα κακά της ομάδας, είναι ο εύκολος στόχος, ο «αποδιοπομπαίος τράγος». Οι συμμαθητές του «τα ρίχνουν όλα σε αυτόν ακόμη και όταν ο ίδιος δεν ευθύνεται». Συνεπώς, είναι φυσικό η αντίδρασή του να εκφραστεί με επιθετικότητα. Σε αυτή την περίπτωση, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί και λιγότερο προκατειλημμένοι, ώστε να μη φορτώνονται όλα τα κακά στους «συνήθεις υπόπτους». Δυστυχώς, όμως, και σε αυτή την περίπτωση, οι προκαταλήψεις μας, πολλές φορές, επηρεάζουν τη προσδιορίζουν τη συμπεριφορά και τη στάση μας.

11.Ο εκπαιδευτικός οφείλει να κάνει αυτοκριτική, να αναγνωρίζει τα λάθη του, να μη θεωρεί τον εαυτό του αυθεντία. Ας είναι «ανθρώπινος». Ας προσπαθούμε να λύνουμε πρώτα τα δικά μας προβλήματα και μετά να διορθώνουμε τους άλλους. Αλλάζοντας τον εαυτό μας, ίσως, αλλάξουμε και τους υπολοίπους. Από τους μαθητές και τις μαθήτριές μας πρέπει κι εμείς συνεχώς με τη σειρά μας να μαθαίνουμε και μαζί τους να κάνουμε το ταξίδι προς την Ιθάκη μας. Καταδικάζουμε δε πάντα, τις παραβατικές συμπεριφορές και πράξεις όχι τον πράττοντα μαθητή.