Τετάρτη, 17 Δεκεμβρίου 2014

Ερωτήσεις κατά κεφάλαιο, της τράπεζας θεμάτων Β΄ Λυκείου

Ερωτήσεις  κατά κεφάλαιο, της τράπεζας θεμάτων Β΄ Λυκείου

 Παρακαλούνται οι κύριοι-ες Καθηγητές-ιες να εξασκούν εντός και εκτός τάξης τους μαθητές με αυτές κυρίως τις ερωτήσεις, για να εξοικειώνονται με το πνεύμα και τη δυσκολία των ερωτήσεων και να προετοιμάζονται καλύτερα για τις εξετάσεις.

Κεφάλαιο3                                                                                                                          
α) Η θρησκεία είναι ένα πανανθρώπινο φαινόµενο. ∆ικαιολογήστε επαρκώς αυτή
τη θέση. Α
3
α) Να παρουσιάσετε τις δυσκολίες να υπάρξει ένας κοινά αποδεκτός ορισµός για
το φαινόµενο της θρησκείας. Α
3 α) Ποιο είναι το αντικείµενο του επιστηµονικού κλάδου της Θρησκειολογίας; Α
3
α) Πώς θα µπορούσες να δικαιολογήσεις την άποψη πως ο άνθρωπος είναι
θρησκευτικό ον ( homo religiosus); Α
3
β) «Πηγή της θρησκείας είναι η άγνοια των ανθρώπων, οι οποίοι θεοποίησαν
όσα δεν µπορούσαν να γνωρίσουν ή ο φόβος τους ενώπιον του αγνώστου».
«Πηγή της θρησκείας είναι η έµφυτη τάση του ανθρώπου προς το απόλυτο, η
ανάγκη του να επικοινωνήσει µε τον Θεό». Στα παραπάνω αποσπάσµατα από
το βιβλίο, οι πηγές της θρησκείας προσεγγίζονται µε διαφορετικό τρόπο. Να
συγκρίνετε µε συντοµία τις βασικές θέσεις των δύο κειµένων. Α
3
β) Κάθε θρησκεία υπόσχεται να προσφέρει «λύτρωση» στους πιστούς της. Ποιες
µορφές µπορεί να πάρει η έννοια αυτή σε διάφορες θρησκείες; Α
3 β) Ποιες θεµελιώδεις ανάγκες της ανθρώπινης ζωής υπηρετούν οι θρησκείες; Α
3
β) Πολλοί λένε ότι δεν είναι δυνατόν να δοθεί ένας γενικά αποδεκτός ορισµός για
τη θρησκεία. Συµφωνείς µε την άποψη αυτή; ∆ικαιολόγησε την απάντησή σου. Α
3
«Αν κάποιος από σας νοµίζει ότι θρησκεύει, αλλά δε βάζει χαλινάρι στη γλώσσα
του, αυτός εξαπατάει τον εαυτό του, και η θρησκεία του δεν έχει περιεχόµενο.
Θρησκεία καθαρή και αµόλυντη για το Θεό και Πατέρα είναι αυτή: να
συµπαραστέκεται στα ορφανά και τις χήρες όταν υποφέρουν και να διατηρείτε
αγνό και άσπιλο τον εαυτό σας από την επιρροή του αµαρτωλού κόσµου» (Ιακ.
1,26-27). Σύµφωνα µε τον χριστιανισµό η θρησκεία ορίζεται ως σχέση του
πιστού µε τον Θεό, µε τον εαυτό του και τον συνάνθρωπο. Με αφετηρία αυτή τη
θέση, να σχολιάσετε το παραπάνω κείµενο. Β
3
«Η θρησκεία αποτελεί µέρος του πνευµατικού πολιτισµού και του έθνους και γι'
αυτό θα έπρεπε να αντιµετωπίζεται µε πνεύµα επιστηµονικό. Η φιλολογία, η
τέχνη, η αρχιτεκτονική, η φιλοσοφία, η ηθική, τα ήθη και τα έθιµα του κάθε λαού
δέχονται µεγάλη επίδραση από τη θρησκεία» (Ζάο Φουζάν, Κινέζος
ακαδηµαϊκός). Να παρουσιάσετε παραδείγµατα που τεκµηριώνουν την
παραπάνω άποψη. Β
3
«Θρησκεία είναι η αναζήτηση της ρίζας του ανθρώπου που τον καλεί ως
προσωπική υπόθεση σε µια σχέση µε το απόλυτο. Ιδιαίτερα στη χριστιανική
πίστη ο σκοπός της "θρησκείας" περιλαµβάνει την µέσω του Χριστού ανάκτηση
της αρµονίας σχέσεων του πιστού µε το Θεό, τον κόσµο και τον συνάνθρωπο,
µέσα στα πλαίσια της ελευθερίας και της αγάπης. Πολλές φορές, όµως, ο
σκοπός αυτός εκτρέπεται σε κάτι διαφορετικό, όπως για παράδειγµα η λατρεία
της ύλης ή ο φανατισµός. Ο άνθρωπος ρέπει προς τη µυθοποίηση και τη
θεοποίηση του κόσµου και των προσωπικών του επιδιώξεων». Να σχολιάσετε
την παραπάνω περιγραφή µε παραδείγµατα. Β
3
«Νοµίζω ότι οι περισσότεροι από εµάς εύχονται να υπήρχε ένας σκοπός στη
ζωή, που η λογική δεν µπορεί να αγγίξει ... και συχνά φτάνουµε στο
καταθλιπτικό συµπέρασµα ότι, όταν ο Θεός απουσιάζει, οι άνθρωποι είναι
πιθανότερο να στραφούν στον εγωιστικό καταναλωτισµό παρά στον ουµανισµό.
Η θρησκεία προσφέρει εξήγηση και παρηγοριά για όλα αυτά. Οι µη
θρησκευόµενοι µπορεί να καταλήξουν στην απογοήτευση και στην αδιαφορία.
Πιστεύω ότι πολλοί από µας έχουµε ανάγκη την έµπνευση και την αίσθηση
υπέρβασης που προσφέρει η θρησκεία» (Jenni Russel). Με αφετηρία το
παραπάνω κείµενο, να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σχετικά το τι µπορεί να
προσφέρει η θρησκεία στον σύγχρονο άνθρωπο και πού µπορεί να τον οδηγήσει
η απουσία της από τη ζωή του. Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
3
«Ο άνθρωπος είναι ένα ον που πεινάει. Πεινάει όµως για Θεό. Πίσω από όλες
τις πείνες της ζωής µας βρίσκεται ο Θεός. Κάθε πόθος είναι τελικά πόθος για
Εκείνον. Βέβαια δεν είναι µονάχα ο άνθρωπος ένα ον που πεινάει. Όλα όσα
υπάρχουνε ζούνε "τρώγοντας". Η δηµιουργία ολόκληρη εξαρτάται από την
τροφή. Η µοναδική όµως θέση του ανθρώπου µέσα στο σύµπαν βρίσκεται στο
ότι µονάχα αυτός ευλογάει το Θεό για την τροφή και για τη ζωή που λαβαίνει
από Εκείνον» (Αλέξανδρος Σµέµαν, Ορθόδοξος Θεολόγος). Στο παραπάνω
κείµενο ο συγγραφέας δίνει τη δική του απάντηση στο ερώτηµα γιατί υπάρχει η
θρησκευτικότητα και η πίστη. Να σχολιάσετε κριτικά τις θέσεις του κειµένου. Β
3
«Οι διάφορες θρησκείες, όπου επικράτησαν, έχουν εν πολλοίς επηρεάσει
συνολικά τον ανθρώπινο βίο. Και είναι επόµενο να σχετίζονται, άµεσα ή έµµεσα,
µε όλες τις πλευρές των διαφόρων αξιών, των λογικών, των ηθικών, των
αισθητικών, των ηθικών και βεβαίως των µεταφυσικών. Τα θρησκεύµατα
βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση µε πολλούς άλλους
παράγοντες: εθνικούς, πολιτικούς, πολιτιστικούς, κοινωνικούς, οικονοµικούς.
Επηρεάζουν και επηρεάζονται» (Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος). Με
αφετηρία το κείµενο να αναπτύξετε περισσότερο τις συνέπειες των θρησκειών
στη ζωή και την ιστορία του κόσµου. Β
3
«Σε ότι αφορά το πρόβληµα της ύπαρξης ή της ανυπαρξίας του Θεού, η µόνη
λογική στάση είναι αυτή της απόλυτης σιωπής» (Λούντβιχ Βιτγκενστάιν,
σύγχρονος φιλόσοφος). Σε ποιες σκέψεις και συµπεράσµατα σας οδηγεί η
παραπάνω θέση; Β

Κεφάλαιο  4
α) Γιατί είναι αδύνατο ο ανθρώπινος νους να συλλάβει πλήρως την έννοια της
ουσίας του Θεού; Α
4
α) Κατά την πίστη της Εκκλησίας, τι σηµαίνει ότι ο Θεός είναι απρόσιτος στην
ουσία του και µεθεκτός στις ενέργειές του ; Α
4
α) Να αναφέρετε παραδείγµατα της παρουσίας του Θεού µέσα στην ιστορία,
σύµφωνα µε τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Α
4
α) Να εξηγήσετε µε συντοµία τη θέση του Χριστιανισµού ότι ο Θεός είναι
«άπειρος και ακατάληπτος». Α
4 α) Τι σηµαίνει ο όρος ενέργειες του Θεού; Α
4
α) Τι σηµαίνει ότι ο Θεός είναι απρόσιτος στην ουσία του και µεθεκτός στις
ενέργειές του ; Α
4
β) Να αναφέρετε τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας και τα ιδιώµατά τους,
σύµφωνα µε την πίστη της Εκκλησίας. Α
4
β) Να καταγράψετε παραδείγµατα που, κατά την Αγία Γραφή, ο Θεός είναι
γνωστός και «ψηλαφητός» στην ιστορία. Α
4
β) Να καταγράψετε παραδείγµατα που, σύµφωνα µε την Αγία Γραφή και την
πίστη της Εκκλησίας, ο Θεός είναι γνωστός και «ψηλαφητός» στην ιστορία. Α
4
β) Στην Καινή ∆ιαθήκη ορίζεται ότι «Ο Θεός είναι αγάπη». Ποια δεδοµένα από τη
σχέση του Θεού µε τον άνθρωπο και τον κόσµο δικαιολογούν αυτή τη φράση; Α
4
«Αγαπάς όλα όσα υπάρχουν και δεν αποστρέφεσαι κανένα από τα
δηµιουργήµατά σου. Γιατί ποτέ δε θα δηµιουργούσες κάτι που θα το µισούσες.
Πώς ήταν άλλωστε δυνατό να παραµείνει κάτι που εσύ δε θα το ήθελες ή να
διατηρηθεί κάτι που εσύ δε θα έφερνες στην ύπαρξη; Αντίθετα, όλα τα αγαπάς,
γιατί είναι δικά σου, φιλόψυχε δεσπότη» (Σοφία Σολοµώντος). Ποιο είναι το πιο
χαρακτηριστικό γνώρισµα του Θεού, όπως φαίνεται στο παραπάνω κείµενο της
Παλαιάς ∆ιαθήκης; Να αναφέρετε και άλλες περιπτώσεις που να το
φανερώνουν. Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
4
«Για µας τους χριστιανούς, ο Θεός δεν είναι µόνο στους ουρανούς... Είναι µαζί
µας, πρώτον διότι είναι ο Λόγος και το πρότυπο της δηµιουργίας και δεύτερον
διότι έγινε άνθρωπος. Εν Χριστώ θεωρούµε τον Θεό ως τον τέλειο άνθρωπο. Ο
Θεός µας δεν είναι "κάπου" στους ουρανούς. Οι άνθρωποι τον είδαν, εµείς τον
βλέπουµε εν Χριστώ Ιησού τον από Ναζαρέτ» (Ιωάννης Μάγιεντορφ). Με βάση
το παραπάνω κείµενο να παρουσιάσετε τα κύρια σηµεία της Ορθόδοξης
θεολογίας για τη σχέση του Θεού µε τον κόσµο και τον άνθρωπο. Β
4
«Έτυχε να βιώσω διάφορα είδη φωτός και φώτων: το "φως" της καλλιτεχνικής
εµπνεύσεως... · το "φως" του φιλοσοφικού στοχασµού...' ας προσθέσοµε σ' αυτά
και το "φως" της επιστηµονικής γνώσεως... Αλλ' όταν σε ώριµη ήδη ηλικία
επέστρεψα στον Χριστό ως τον τέλειο Θεό, µε περιέλαµψε το άναρχο Φως. Το
θαυµαστό τούτο Φως, έστω και στο µέτρο που µου δόθηκε να γνωρίσω από τη
χάρη του Θεού, επισκίασε όλα τα άλλα, όπως ο ήλιος που ανατέλλει που δεν
επιτρέπει να βλέποµε πια ακόµη και τα πιο λαµπρά αστέρια» (Αρχιµανδρίτης
Σωφρόνιος, Ορθόδοξος συγγραφέας). Να αφετηρία το κείµενο, να αναπτύξετε τη
διδασκαλία της Εκκλησίας για τη δυνατότητα του ανθρώπου να γνωρίσει τον
Θεό. Β
4
«Ο Θεός είναι Ένας, αλλά όχι Μόνος, Η µία θεότητα υπάρχει τριαδικά. Η ενότητα
δεν είναι µονολιθική ταυτότητα, αλλά ποικιλία ετερότητας. Η διαφορετικότητα, η
ιδιαιτερότητα, η ετερότητα και η προσωπικότητα προέχουν µαζί µε την
ελευθερία, που δεν καταντά αναρχία και αυθαιρεσία. Στην ενότητα φθάνουµε
µέσω της ετερότητας και όχι διαµέσου της ταυτότητας. Καµιά ισοπέδωση δεν
επιτρέπεται, αλλά τουναντίον επιβάλλεται η ελεύθερη και η αυτόνοµη ανάπτυξη
της προσωπικότητας, του προσώπου ή της υποστάσεως, κατά την θεολογική
ορολογία, προκειµένου να φθάσουµε στην ενότητα του ανθρώπου µε τον εαυτό
του και µε τον Άλλο» (Μάριος Μπέγζος). Με βάση το παραπάνω κείµενο, να
παρουσιάσετε τα χαρακτηριστικά του Τριαδικού Θεού κατά την πίστη της
Εκκλησίας. Β
4
«Στην Ορθοδοξία δεν πιστεύουµε σε διάκριση µεταξύ φυσικών και µεταφυσικών
αλλά σε διάκριση µεταξύ κτιστού και ακτίστου. Άκτιστος είναι ο Θεός και οι
ενέργειές Του, και κτιστός είναι όλος ο κόσµος. ...Το άκτιστο δεν έχει αρχή,
φθορά και τέλος, ενώ το κτιστό έχει συγκεκριµένη αρχή, διακρίνεται για τη φθορά
και δεν έχει τέλος, όχι γιατί αυτό οφείλεται στη φύση του αλλά γιατί έτσι το
θέλησε ο ∆ηµιουργός του...» (Μητροπολίτης Ναυπάκτου & Αγίου Βλασίου
Ιερόθεος). Να εντοπίσετε και να αναπτύξετε σηµεία της πίστης του
Χριστιανισµού για τον Θεό και τη σχέση του µε τον κόσµο. Β

Κεφάλαιο 5
α) Να δώσετε µε δικά σας λόγια ένα σύντοµο θεολογικό ορισµό της «Βασιλείας
του Θεού». Α
5
α) Ο όρος «Βασιλεία του Θεού» έχει σχέση µε θεϊκή εξουσία ή σηµαίνει τον
καινούργιο κόσµο του Θεού; Ποιος ενσαρκώνει και φανερώνει τη νέα αυτή
πραγµατικότητα στον κόσµο και µε ποιον τρόπο; Α
5
α) Οι όροι «Βασιλεία των ουρανών» και «Βασιλεία του Θεού» είναι διαφορετικοί
ή συνώνυµοι; ∆ικαιολογήστε την απάντησή σας. Α
5 α) Ποιο είναι το περιεχόµενο του όρου «Βασιλεία του Θεού»; Α
5
α) Στην Κυριακή προσευχή υπάρχει το αίτηµα του ερχοµού της Βασιλείας του
Θεού («ελθέτω η Βασιλεία Σου»). Κατά τη γνώµη σας, για ποιο λόγο; Α
5
α) Στους «Μακαρισµούς» του Χριστού επαινούνται όσοι «πεινούν και διψούν τη
δικαιοσύνη». Χρησιµοποιώντας παραδείγµατα από την εποχή µας, να εξηγήσετε
σε ποιους αναφέρεται κατά τη γνώµη σας αυτή η φράση. Α
5
β) Από τους «Μακαρισµούς» να περιγράψετε τρεις τύπους ανθρώπων, που είναι
δυνατό να γίνουν µέλη της Βασιλείας του Θεού. Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
5
β) Κατά τη γνώµη σας, η «Βασιλεία του Θεού», όπως ορίζεται από τη
διδασκαλία της Εκκλησίας, έχει εγκόσµια και ιστορικά χαρακτηριστικά ή
αναφέρεται σε µια υπερκόσµια- εξωκόσµια διάσταση; Να δικαιολογήσετε µε
συντοµία την απάντησή σας. Α
5
β) Να εξηγήσετε µε δικά σας λόγια το νόηµα της φράσης «µακάριοι οι
ειρηνοποιοί». Κατά τη γνώµη σας, σε ποιους απευθύνεται αυτή η φράση; Α
5
β) Ποια στοιχεία για τη Βασιλεία του Θεού δίνει ο Χριστός µε τις παραβολές: της
«ζύµης», του «καλού Σαµαρείτη», του «Ασώτου υιού»; Α
5
β) Ποιο είναι το περιερχόµενο της αγάπης προς τον συνάνθρωπο στον
καινούργιο κόσµο «Βασιλείας του Θεού» και τι είδους σχέσεις µεταξύ των
ανθρώπων δηµιουργεί; ∆ώστε δύο παραδείγµατα. Α
5
β) Πώς κρίνεις την άποψη πολλών ότι ο όρος «Βασιλεία του Θεού» δηλώνει µια
κατάσταση ζωής έξω από αυτόν τον κόσµο; Αιτιολόγησε την απάντησή σου. Α
5
β) Σύµφωνα µε τους Μακαρισµούς του Χριστού «οι πραείς» ανήκουν µεταξύ
άλλων σε αυτούς που µπορούν να γίνουν µέλη της Βασιλείας του Θεού. Ποιο
είναι το περιεχόµενο του όρου και µε ποιον άλλο τύπο ανθρώπου-µέλους της
Βασιλείας σχετίζεται; Α
5
«(Οι χριστιανοί) ζουν στη δική τους ο καθένας πατρίδα αλλά ως πάροικοι.
Μετέχουν σε όλα τα κοινά ως πολίτες και υποµένουν τα πάντα, όµως σαν να
ήσαν ξένοι. Η ξενιτειά είναι πατρίδα τους και η πατρίδα τους ξενιτειά.
Παντρεύονται όπως όλοι και γεννούν παιδιά αλλά δεν τα σκοτώνουν. Γήινοι
άνθρωποι είναι αλλά δεν ζουν µε ζωώδη τρόπο. ∆ιαβιούν στην γη αλλά έχουν το
πολίτευµα στον ουρανό. Υπακούουν στους κρατικούς νόµους αλλά µε τον τρόπο
ζωής τους ξεπερνούν τους νόµους. Αγαπούν τους πάντες έστω κι αν διώκονται
από όλους...» (Επιστολή προς ∆ιόγνητον). Με αφετηρία το παραπάνω κείµενο
(2ος αιώνας µ.Χ.) που δίνει έµφαση στον διαφορετικό τρόπο ζωής των
χριστιανών, να σχολιάσετε τον τίτλο της διδακτικής ενότητας «Η Βασιλεία των
Ουρανών: όραµα αλλιώτικης ζωής ή ουτοπία;» Β
5
«...(στη Βασιλεία του Θεού) δεν θα ερωτηθώ για τους ασκητικούς µου αγώνες,
τη νηστεία και τις µετάνοιές µου. Θα ερωτηθώ όµως αν έθρεψα τους
πεινασµένους, αν επισκέφτηκα τους φυλακισµένους και τους αρρώστους, αν
φιλοξένησα τον άγνωστο. Μ' άλλα λόγια, πώς σχετίζοµαι µε τους συνανθρώπους
µου. Μοιράστηκα όσα έχω; Ήµουν απλώς ένα άτοµο στραµµένο στον εαυτό του;
Ή ήµουν ένα αυθεντικό πρόσωπο, που έζησα σε κοινωνία µε τους άλλους;»
(Επίσκοπος Κάλλιστος Ware). Γιατί το όραµα της Βασιλείας του Θεού ξεκινάει
από την παρούσα ζωή, ανατρέπει, αµφισβητεί, φωτίζει, απελευθερώνει και
κινητοποιεί, τους ανθρώπους που το επιθυµούν; Β
5
«Ας δούµε ποια από τις αρετές µας µένει σε µας και ποια περνάει στους άλλους.
Το να νηστεύεις, να κοιµάσαι στο χώµα, να καλλιεργείς την αγνότητα της ψυχής
και του σώµατος, να έχεις σωφροσύνη, αυτά ωφελούν εκείνους που τα κάνουν.
Εκείνα όµως που από εµάς περνάνε στον πλησίον είναι η ελεηµοσύνη, η
διδασκαλία, η αγάπη. Και εδώ άκουσε τον Παύλο που λέει: "Κι αν ακόµα
µοιράσω στους φτωχούς όλα µου τα υπάρχοντα, κι αν παραδώσω στη φωτιά το
σώµα µου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δε µ' ωφελεί"» (Ιωάννης
Χρυσόστοµος).. Με αφετηρία το κείµενο, να αναπτύξετε τη σηµασία που έχει η
αγάπη προς τον συνάνθρωπο για τη Βασιλεία του Θεού. Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
5
«Θα µπορούσαµε να πούµε πως ο Χριστιανός είναι ο αιώνιος επαναστάτης,
ένας ανικανοποίητος από κάθε καθεστώς ζωής. Κι αυτό γιατί ζητεί τη Βασιλεία
του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, γιατί επιθυµεί την πιο ριζική µεταµόρφωση του
ανθρώπου, της κοινωνίας και του κόσµου. Αν ξεχωρίζει από τους εξωτερικούς
επαναστάτες δεν είναι για έναν µικρότερο ριζοσπαστισµό των ιδεών του, µα για
την απαίτηση µιας αρµονικής σχέσης ανάµεσα στους σκοπούς και τα µέσα,
δηλαδή την άρνηση του µίσους και της βίας σαν µέσων που µπορούν να
οδηγήσουν στην πραγµατοποίηση µιας τέλειας ζωής» (Νικολάι Μπερντιάεφ).
Ποια είναι η σηµασία της Βασιλείας του Θεού για τον Χριστιανό; Να
αιτιολογήσετε την άποψή σας στηριζόµενοι στο παραπάνω κείµενο. Β
5
«Όταν οι άνθρωποι αγαπούν ο ένας τον άλλο, Όταν κάνουν ο ένας τον άλλο
ευτυχισµένο, Όταν πηγαίνουν ο ένας στον άλλο και δίνουν τα χέρια, Όταν
δηµιουργούν προϋποθέσεις για ειρήνη, Όταν κάνουν διάλογο µεταξύ τους, Όταν
είναι χαρούµενοι και κατανοούν ο ένας τον άλλο, Όταν χαρίζουν ο ένας στον
άλλο χαρά µε ένα λόγο καλό, µε ένα γεµάτο αγάπη και κατανόηση βλέµµα...
Τότε η Βασιλεία του Θεού πάντοτε είναι κοντά» (Μάνφρεντ Λάνγκερ, σύγχρονος
γερµανός θεολόγος). Το παραπάνω ποίηµα αναφέρεται στο όραµα της έλευσης
της Βασιλείας του Θεού στον κόσµο. Να κρίνετε τις θέσεις του κειµένου σε σχέση
µε τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήµατα. Β
5
«Την Κόλαση δεν µας την φτιάχνει ο Θεός. Την Κόλαση την φτιάχνουµε εµείς για
τον εαυτό µας. Όταν εγώ στρέφοµαι προς τον εαυτούλη µου, νοιάζοµαι µόνο για
την καλοπέρασή µου, να εξασφαλίσω ανέσεις, ακόµα και να σώσω την ψυχή
µου, αδιαφορώντας για τον άλλον. ∆ηλαδή, να καίγεται ο κόσµος και να
σκέπτοµαι µόνο πώς θα σωθώ εγώ. Όµως ο Χριστιανός πηγαίνει στον
Παράδεισο θυσιάζοντας τον Παράδεισο για τον άλλον. Γιατί ο άνθρωπος είναι
φτιαγµένος για να είναι σε κοινωνία µε τον άλλον. Ο Παύλος λέει ότι "ευχαρίστως
πηγαίνω στην κόλαση για να σωθούν οι Εβραίοι αδελφοί µου". Η Κόλαση που
κάνει λόγο ο Ιησούς Χριστός και που ο άνθρωπος δηµιουργεί για τον εαυτό του
είναι η αυτο-απασχόληση και ο εγωκεντρισµός» (π. Φιλόθεος Φάρος). Να
αναφερθείτε στα πρότυπα των ανθρώπων της Βασιλείας του Θεού µε βάση το
παραπάνω κείµενο. Β
5
«Την πόρτα ανοίγω το βράδυ, | τη λάµπα κρατώ ψηλά, | να δούνε της γης οι
θλιµµένοι, | να 'ρθούνε, να βρουν συντροφιά. | Να βρούνε στρωµένο τραπέζι, |
σταµνί για να πιει ο καηµός | κι ανάµεσά µας θα στέκει | ο πόνος, του κόσµου
αδερφός. | Να βρούνε γωνιά ν' ακουµπήσουν, | σκαµνί για να κάτσει ο τυφλός |
κι εκεί καθώς θα µιλάµε | θα 'ρθει συντροφιά κι ο Χριστός» (Τάκης Λειβαδίτης).
Ποια στοιχεία της χριστιανικής διδασκαλίας για τον Χριστό και τη Βασιλεία Του
αναδεικνύει ο συγγραφέας στο παραπάνω ποίηµα; Να αναπτύξετε την άποψή
σας. Β
5
Στην Κυριακή Προσευχή οι χριστιανοί προσεύχονται «ελθέτω η βασιλεία σου»,
δηλαδή να έλθει η Βασιλεία του Θεού στον κόσµο. Κατά τη γνώµη σας ποιο είναι
το νόηµα αυτού του αιτήµατος στην εποχή µας; Β

Κεφάλαιο 7
α) Για ποιους λόγους οι Γραµµατείς, οι Φαρισαίοι και Σαδδουκαίοι, αλλά και οι
σύγχρονοι του Χριστού παρερµήνευσαν ή παρεξήγησαν την αποστολή Του; Α
7
α) Μία από τις αντιλήψεις για το πρόσωπο του Χριστού ήταν ότι είναι ένας
µεγάλος κοινωνικός επαναστάτης. Ποια στοιχεία στο πρόσωπο και τη
διδασκαλία του Χριστού διέκριναν οι κοινωνιστές (σοσιαλιστές); Α
7 α) Ποια είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας για το πρόσωπο του Χριστού; Α
7
β) Η Εκκλησία διατύπωσε οριστικά και αµετάκλητα την πίστη της για το
πρόσωπο του Ιησού Χριστού, στον όρο της ∆' Οικουµενικής Συνόδου. Πώς Τον
περιγράφει; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
7
β) Να αναφέρετε ένα παράδειγµα λανθασµένης κατανόησης του προσώπου του
Ιησού Χριστού και να το σχολιάσετε µε συντοµία λαµβάνοντας υπόψη τη
διδασκαλία της Εκκλησίας για το πρόσωπό του. Α
7
β) Να παρουσιάσετε την άποψη του ροµαντισµού και του κοινωνισµού
(σοσιαλισµού) για το πρόσωπο του Χριστού. Α
7
β) Οι Ιουδαίοι της εποχής του Χριστού παρερµήνευσαν το πρόσωπό Του. Να
αναφέρετε παραδείγµατα. Α
7
β) Ποια απάντηση δίνει η 4η Οικουµενική Σύνοδος (της Χαλκηδόνας) στην
ερώτηση του Χριστού προς τους µαθητές του: «Σεις ποιος λέτε ότι είµαι;» Α
7
β) Ποια είναι η αξία που παίρνει η υλική δηµιουργία του κόσµου από το γεγονός
ότι ο Χριστός πήρε σάρκα και έχει και την ανθρώπινη φύση; Α
7
β) Ποια στοιχεία από τη ζωή του Χριστού κάνουν πολλούς να πιστεύουν γι'
Αυτόν ότι ήταν µόνο ένας κοινωνικός µεταρρυθµιστής ή επαναστάτης; Α
7
β) Ποιες είναι οι συνέπειες για τον άνθρωπο και τον κόσµο από την ένωση των
δύο φύσεων στο πρόσωπο του Χριστού; Α
7
β) Σε όλες τις εποχές εµφανίζονται παρερµηνείες για το πρόσωπο του Χριστού.
Να αναφέρετε τρία παραδείγµατα και να αναπτύξετε µε συντοµία ένα από αυτά. Α
7
«Εγώ για σένα πατέρας, εγώ αδελφός, εγώ σύζυγος, εγώ σπίτι, εγώ τροφή, εγώ
ρούχο, εγώ ρίζα, εγώ θεµέλιο, ό,τι θέλεις εγώ. Να µη σου λείψει τίποτα. Θα
δουλέψω εγώ. Ήρθα να σε υπηρετήσω, όχι να µε υπηρετήσεις. Εγώ και φίλος,
και µέλος του σώµατός σου και κεφάλι, και αδελφός και αδελφή και µητέρα, όλα
εγώ. Μόνο να είσαι κοντά µου. Εγώ φτωχός για σένα και αλήτης για σένα. Στον
σταυρό για σένα, στον τάφο για σένα. Στον ουρανό παρακαλώ για σένα τον
Πατέρα µου, στη γη έρχοµαι πρεσβευτής του Πατέρα µου για σένα. Εσύ είσαι τα
πάντα για µένα, και αδελφός και συγκληρονόµος και φίλος µου και µέλος του
σώµατός µου. Τι άλλο θέλεις;» (άγιος Ιωάννης Χρυσόστοµος). Στο παραπάνω
κείµενο αναφέρονται πολλά στοιχεία της διδασκαλίας της Εκκλησίας για το
πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Να τα παρουσιάσετε και να σχολιάσετε το βασικό
µήνυµα του κειµένου προς τον σύγχρονο άνθρωπο. Β
7
«Είναι Υιός ένας, διπλός κατά τη φύση, αλλά όχι κατά την υπόσταση· γι' αυτό
αληθινά κηρύττοντάς Τον ως τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο, οµολογούµε τον
Χριστό τον Θεό µας» (Υµνος του Εσπερινού).Με αφετηρία τον παραπάνω ύµνο,
να αναπτύξετε τα βασικά σηµεία της διδασκαλίας της Εκκλησίας για τον Ιησού
Χριστό. Β

Κεφάλαιο 9

α) Για ποιους λόγους η επιστήµη και η θεολογία δεν συγκρούονται στο ζήτηµα
της δηµιουργίας του κόσµου; Α
9
α) Η Παλαιά ∆ιαθήκη παρουσιάζει τη ∆ηµιουργία να γίνεται διαδοχικά σε «έξι
ηµέρες». Να σχολιάσετε ερµηνευτικά αυτή την αναφορά. Α
9
α) Κατά την άποψη της Εκκλησίας, µε ποιους τρόπους εκδηλώνεται η πρόνοια
του Θεού για τον κόσµο ήδη από τη δηµιουργία του; Α
9 α) Ποια είναι η αιτία και ο σκοπός της δηµιουργίας του κόσµου ; Α
9
α) Ποιο είναι το θεολογικό νόηµα της φράσης «καλά λίαν», η οποία υπάρχει στο
κείµενο της Γένεσης σχετικά µε τη δηµιουργία του κόσµου; Α
9
α) Στο τέλος της διήγησης για τη δηµιουργία του κόσµου στη Γένεση σηµειώνεται
η φράση: «και είδεν ο Θεός τα πάντα, όσα εποίησε και ιδού καλά λίαν» (ο Θεός
είδε όλα όσα δηµιούργησε ότι είναι καλά λίαν). Τι δηλώνει αυτή η φράση; Α
9
α) Σύµφωνα µε τη θέση του Deismus, ο δηµιουργός Θεός δεν επεµβαίνει στη
δηµιουργία του. Ποια είναι η απάντηση της Εκκλησίας; Α
9
α) Τι δηλώνει το «εν αρχή» στη διήγηση της Γένεσης για τη δηµιουργία του
κόσµου; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
9
α) Τι συµπεραίνεις από το γεγονός ότι η επιστήµη ερευνά το «πώς και πότε» της
δηµιουργίας και η θρησκεία το «ποιός και γιατί»; Α
9
β) Σύµφωνα µε τη διήγηση της Αγίας Γραφής η δηµιουργία του κόσµου έγινε
διαδοχικά σε έξι ηµέρες. Να εξηγήσετε τη σηµασία των «έξι ηµερών» καθώς και
το δυναµικό και εξελικτικό χαρακτήρα της δηµιουργίας. Α
9
β) Σύµφωνα µε τη διήγηση της Αγίας Γραφής, όλα έχουν δηµιουργηθεί «καλά
λίαν». Πώς συνδέεται η έκφραση αυτή µε το σύγχρονο οικολογικό πρόβληµα; Α
9
«Ένας από τους πρωτοπόρους της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης ήταν ένας
ιερέας, ο Ζορζ Λεµέτρ. Είπε κάποτε: "Υπάρχουν δύο τρόποι να φτάσει κανείς
στην αλήθεια. Αποφάσισα να τους ακολουθήσω και τους δύο". ∆εν τίθεται
ζήτηµα σύγκρουσης. Το πρόβληµα προκύπτει όταν φανατικοί προσπαθούν να
εξηγήσουν τη φύση χρησιµοποιώντας τη Βίβλο. Εάν τη διαβάσουµε όπως ένας
θρησκόληπτος, τότε η Γη δεν κινείται και ο κόσµος είναι 6.000 χρόνων. Ωστόσο
νοµίζω ότι οι περισσότεροι σκεπτόµενοι χριστιανοί δεν διαβάζουν τη Βίβλο κατά
γράµµα αλλά σύµφωνα µε το πνεύµα της». Σχολιάστε το παραπάνω κείµενο. Β
9
«Πώς γίνεται να γνωρίσει ο άνθρωπος τον Θεό όχι διανοητικά αλλά να έχει
εµπειρία από Αυτόν, να έχει "σχέση" πραγµατική µαζί Του; Αυτό µπορεί να γίνει,
όπως µπορεί να γνωρίσει κανείς τον ζωγράφο µέσα από τη ζωγραφιά του, τον
µουσουργό µέσα από τη µουσική του, τον ποιητή µέσα από το ποίηµα.
Γνωρίζουµε τον δηµιουργό µέσα από το προσωπικό του δηµιούργηµα, την
διαφορετικότητά του (το µοναδικό και ανεπανάληπτο της ύπαρξης και της
δηµιουργίας του) µέσα από το έργο του. Ακούµε ή βλέπουµε ή διαβάζουµε το
"ποίηµα", και λέµε: "αυτό είναι Καβάφης", "είναι Βαν Γκογκ", "είναι Μότσαρτ". ∆εν
λέµε: είναι "του" τάδε, λέµε: "είναι" ο τάδε. Η γνώση γεννιέται από τη δυναµική
της "σχέσης" µε τον δηµιουργό» (∆ιασκευασµένο, Χ. Γιανναράς). Με αφορµή το
κείµενο, να αναφερθείτε στην παρουσία του Θεού στη δηµιουργία του κόσµου
και την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι σε αυτήν. Β

Κεφάλαιο 10
α) «Και είπεν ο Θεός· ποιήσωµεν άνθρωπον...». Για την Εκκλησία, η χρήση
πληθυντικού αριθµού έχει θεολογικό νόηµα. Ποιο είναι αυτό; Α
10
α) Μετά τη δηµιουργία των ζώων, ο Θεός κάλεσε τον Αδάµ να ονοµατοδοτήσει
τα ζώα. Τι φανερώνει αυτή η πράξη; Α
10
α) Ο Αδάµ ονοµάζει την Εύα «σάρκα από τη σάρκα του». Τι σηµαίνει αυτό για τις
σχέσεις των δύο φύλων; Α
10
α) Σε ποιες σκέψεις σας οδηγεί η αναφορά της Παλαιάς ∆ιαθήκης ότι ο
άνθρωπος «πλάστηκε από χώµα»; Α
10
α) Στη διήγηση της Γένεσης ο Αδάµ χαρακτηρίζει τη γυναίκα σάρκα από τη
σάρκα του. Να το ερµηνεύσετε. Α
10
α) Στη διήγηση της Γένεσης, ο κήπος της Εδέµ διασχίζεται από τέσσερις
ποταµούς (Νείλος, Γάγγης, Τίγρης, Ευφράτης). Πρόκειται για γεωγραφικό
προσδιορισµό; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. Α
10
α) Σύµφωνα µε τη Γένεση, µετά την παρακοή, ο άνθρωπος αισθάνθηκε τη
γυµνότητά του ως πρόβληµα. Γ ιατί συνέβη αυτό; Α
10
α) Το κείµενο της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του ανθρώπου περιέχει
πολλές συµβολικές, αλληγορικές και διδακτικές αναφορές. Να παρουσιάσετε µε
συντοµία το νόηµα µίας από αυτές. Α
10
β) «Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο µε χώµα από την γη και φύσηξε στο πρόσωπό
του πνεύµα ζωής». Ποιό είναι το νόηµα αυτής της φράσης της Γένεσης; Α
10
β) Γιατί το κείµενο της Γενέσεως στη δηµιουργία του ανθρώπου, χρησιµοποιεί τα
ρήµατα «έπλασεν» και «ενεφύσησεν», ενώ στη δηµιουργία των ζώων τα ρήµατα
«είπεν» και «εγένετο»; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
10
β) Να ερµηνεύσετε σύντοµα τους όρους «κατ' εικόνα» και «καθ' οµοίωσιν» που
συναντάµε στη δηµιουργία του ανθρώπου στο κείµενο της Γένεσης. Α
10
β) Όταν ο Αδάµ αντίκρισε την Εύα είπε: «αυτή είναι οστό από τα οστά µου και
σάρκα από την σάρκα µου». Ποιό είναι το νόηµα των λόγων του; Α
10
β) Πώς καταλαβαίνετε τη θέση της Εκκλησίας ότι τα γεγονότα της Γένεσης της
Παλαιάς ∆ιαθήκης σχετικά µε τη δηµιουργία του ανθρώπου δεν είναι «ούτε
ιστορικά ούτε µύθοι»; Α
10
β) Σύµφωνα µε τη διήγηση της δηµιουργίας του ανθρώπου στην Παλαιά ∆ιαθήκη
ο παράδεισος τοποθετείται στη περιοχή της Μεσοποταµίας. Με βάση την
ερµηνεία του κειµένου, η έννοια του «Παραδείσου» έχει γεωγραφική σηµασία;
Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Α
10
β) Σύµφωνα µε το κείµενο της Γένεσης, ο άνθρωπος δηµιουργείται σύµφωνα µε
την «εικόνα» (κατ' εικόνα) του Θεού και µε σκοπό «να του µοιάσει» (καθ'
οµοίωσιν). Ποια ερµηνεία έδωσε η Εκκλησία σ' αυτό; Α
10
β) Τι εκφράζει η δηµιουργία της γυναίκας από την πλευρά του άνδρα στο κείµενο
της Γένεσης; Α
10
Η αναφορά της Παλαιάς ∆ιαθήκης ότι ο άνθρωπος πλάστηκε «σύµφωνα µε την
εικόνα και την οµοίωση του Θεού» φανερώνει αφενός τα χαρίσµατα και τις
ικανότητες και αφετέρου την αποστολή του ανθρώπου. Με ποια δικά σας λόγια
θα εξηγήσετε την παραπάνω θέση σ' έναν σύγχρονο άνθρωπο ώστε να του
δώσετε ουσιαστικά µηνύµατα για τη ζωή του; Β

Κεφάλαιο 11

α) Γ ιατί ο Θεός δεν εµπόδισε την πτώση των πρωτόπλαστων; Τί θα συνέβαινε
αν το έκανε; Α
11
α) Γιατί οι Άγιοι είναι πολύτιµα παραδείγµατα στον αγώνα για την καταπολέµηση
του κακού και την επικράτηση της Βασιλείας του Θεού; Α
11
α) Μεταξύ των συνεπειών της πτώσης του ανθρώπου είναι και το λεγόµενο
«κοινωνικό κακό». Να προσδιορίσετε τι σηµαίνει αυτός ο όρος, δίνοντας µερικά
παραδείγµατα από τη σύγχρονη πραγµατικότητα. Α
11
α) Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την εµφάνιση του κακού, αλλά και για την
καταπολέµησή του. Να παρουσιάσετε τρόπους µε τους οποίους µπορεί να την
πετύχει. Α
11
α) Ποιες είναι οι συνέπειες στη ζωή του άνδρα και της γυναίκας από την
εµφάνιση του κακού σύµφωνα µε τη διήγηση της Παλαιάς ∆ιαθήκης; Α
11
β) Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για το κακό, αλλά έχει ευθύνη και για την
καταπολέµησή του. Να σχολιάσετε την πρόταση. Α
11
β) Σύµφωνα µε τη διδασκαλία της Εκκλησίας, το κακό δεν υπάρχει ως
δηµιούργηµα του Θεού. Τότε, πώς εξηγείται η παρουσία του στον κόσµο; Α
11
β) Σύµφωνα µε τη διήγηση της Παλαιάς ∆ιαθήκης το κακό δε δηµιουργήθηκε
ούτε προέρχεται από τον Θεό. Να εξηγήσετε µε συντοµία αυτή τη θέση. Α
11
β) Το κακό είναι πανανθρώπινο φαινόµενο και διαπερνά τις δοµές της κοινωνίας.
Να παρουσιάσετε τρία παραδείγµατα. Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
11
«Γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό και τη δυστυχία; ... Γιατί είναι ένας Θεός
αγάπης... Όπου δεν υπάρχει ελευθερία, δεν µπορεί να υπάρξει αγάπη.... Ο
Θεός, εποµένως -επιθυµώντας να µοιραστεί την αγάπη του- δεν εδηµιούργησε
ροµπότ που θα τον υπάκουαν µηχανικά, αλλ' αγγέλους και ανθρώπινες υπάρξεις
προικισµένες µ' ελεύθερη εκλογή. Και µ' αυτό, για να θέσουµε το ζήτηµα µε
ανθρωποµορφικό τρόπο, ο Θεός ριψοκινδύνεψε: γιατί µαζί µ' αυτό το δώρο της
ελευθερίας δόθηκε επίσης και η δυνατότητα της αµαρτίας. Αλλ' αυτός που δεν
ριψοκινδυνεύει, δεν αγαπάει. ∆ίχως ελευθερία δεν θα υπήρχε αµαρτία. Αλλά
δίχως ελευθερία ο άνθρωπος δεν θα ήταν κατ' εικόνα Θεού' δίχως ελευθερία ο
άνθρωπος δεν θα µπορούσε να επικοινωνήσει µε το Θεό µε µια σχέση αγάπης»
(Επίσκοπος ∆ιοκλείας Κάλλιστος). Στηριζόµενοι στο παραπάνω απόσπασµα να
σχολιάσετε τους λόγους για τους οποίους ο Θεός δεν εµποδίζει το κακό. Β
11
«Η αµαρτία προκύπτει από µια ανταρσία του ανθρώπου, ... που επιδιώκει την
ισοθεΐα ή την εξοµοίωση µε τον Θεό, όχι τη σχέση κτιστού και ακτίστου, φθαρτού
και αφθάρτου, θνητού και αθανάτου, δηµιουργήµατος και δηµιουργού αλλά επί
ίσοις όροις. Τούτο σηµαίνει διάρρηξη των σχέσεων ... Ο θάνατος ... πλήττει όχι
µονάχα το είδος ή τη βιολογική υπόσταση, αλλά το πρόσωπο» (Ν. Ματσούκας).
Με βάση το παραπάνω κείµενο να παρουσιάσετε τις συνέπειες του
προπατορικού αµαρτήµατος, στη σχέση του ανθρώπου µε τον Θεό. Β
11
«Ο άνθρωπος έχει τέτοιες δυνάµεις, ώστε να µπορεί να µεταδώσει το καλό ή το
κακό στο περιβάλλον του ... Πρέπει να βλέποµε το καθετί µε αγαθό τρόπο.
Τίποτα το κακό να µη σκεπτόµαστε για τους άλλους. Κι ένα βλέµµα κι ένας
στεναγµός επιδρά στους συνανθρώπους µας. Και η ελάχιστη αγανάκτηση κάνει
κακό. Να έχοµε µέσα στην ψυχή µας αγαθότητα κι αγάπη. Αυτά να µεταδίδοµε.
Να προσέχοµε να µην αγανακτούµε για τους ανθρώπους που µας βλάπτουν,
µόνο να προσευχόµαστε γι' αυτούς µε αγάπη. Ό,τι κι αν κάνει ο συνάνθρωπός
µας, ποτέ να µη σκεπτόµαστε κακό γι' αυτόν» (όσιος Πορφύριος ο
Καυσοκαλυβίτης). Με βάση το παραπάνω κείµενο πώς θα µπορούσε ο
άνθρωπος να καταπολεµήσει τις συνέπειες του κακού στη ζωή του, σε σχέση µε
τον Θεό, τον συνάνθρωπο και το περιβάλλον; Β

Κεφάλαιο 12
α) Είναι γνωστό ότι οι Προτεστάντες αρνούνται οποιαδήποτε έννοια Παράδοσης
και στηρίζονται µόνο στην Αγία Γραφή. Πώς οδηγήθηκαν σ' αυτή τη θέση; Α
12
α) Να αναφέρετε την κύρια διαφορά στο πώς αντιλαµβάνεται τον τρόπο
οργάνωσης της διοίκησης της Εκκλησίας η Ορθόδοξη Εκκλησία και ο
Ρωµαιοκαθολικισµός. Α
12 α) Να περιγράψετε τον συνοδικό τρόπο διοίκησης της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Α
12
β) Ποιος είναι ο τρόπος αναγνώρισης των αγίων στην Ορθόδοξη και στη
Ρωµαιοκαθολική Εκκλησία; Α

Κεφάλαιο 21

α) Να αναφέρετε µορφές που εµφανίζεται ο θρησκευτικός φανατισµός. Α
21 α) Να ορίσετε µε συντοµία τους όρους: φανατισµός και µισαλλοδοξία. Α
21
α) Να παρουσιάσετε καταστάσεις-συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη του
φανατισµού. Α
21
β) Ας υποθέσουµε ότι µετέχετε σε ένα νοµοθετικό σώµα το οποίο καλείται να
νοµοθετήσει για πρώτη φορά, σχετικά µε την έννοια της ανεξιθρησκίας.
Σκεφτείτε και αναφέρετε επιγραµµατικά µερικά βασικά άρθρα ενός πιθανού
νοµοθετήµατος µε θέµα την προάσπιση της ανεξιθρησκίας. Α
21
β) Είναι ανθρώπινο δικαίωµα ότι: «Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης
είναι απαραβίαστη...». Πώς κατανοείτε αυτή τη φράση; ∆ώστε ένα παράδειγµα. Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
21
β) Να δώσετε σύντοµους ορισµούς στις παρακάτω µορφές του θρησκευτικού
φανατισµού: θρησκοληψία, θεοκρατία και θρησκευτικός επεκτατισµός. Α
21
β) Ποιο κατά τη γνώµη σας είναι το κύριο αίτιο του θρησκευτικού φανατισµού;
Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Α
21
«Αυτοί οι άνθρωποι είναι πεισµένοι ότι το άγιο πνεύµα που τους διαπνέει
βρίσκεται πάνω από τους νόµους και ότι ο ενθουσιασµός τους είναι ο µόνος
νόµος στον οποίο πρέπει να υπακούουν. Τι να απαντήσεις σε έναν άνθρωπο, ο
οποίος σου λέει ότι προτιµάει να υπακούει στο Θεό παρά στους ανθρώπους και
ότι συνεπώς είναι σίγουρος ότι κερδίζει τον παράδεισο αν σε σφάξει;» (Πασκάλ
Μπρικνέρ). Με αφετηρία το κείµενο να διερευνήσετε τα αίτια του θρησκευτικού
φανατισµού. Β
21
«Ενθαρρύνουµε όλες τις πλευρές ανεξάρτητα από θρησκευτικές πεποιθήσεις να
συνεχίσουν να εργάζονται για την καταλλαγή και τη δίκαιη αναγνώριση των
δικαιωµάτων των λαών. Είµαστε πεπεισµένοι ότι δεν είναι τα όπλα αλλά ο
διάλογος, η συγχώρηση και η καταλλαγή, τα µόνα δυνατά µέσα για την επίτευξη
της ειρήνης» (Κοινή δήλωση Πάπα Φραγκίσκου και Οικουµενικού Πατριάρχη
Βαρθολοµαίου). Να σχολιάσετε ελεύθερα, µε δικές σας κρίσεις και επιχειρήµατα,
το παραπάνω κείµενο. Β
21
«Θεωρώ τον θρησκευτικό φανατισµό ως παρέκκλιση του γνήσιου θρησκευτικού
βιώµατος. Ο φανατισµός αυτός, που συχνά εξελίσσεται σε µισαλλοδοξία,
αναπτύσσεται είτε από σπέρµατα θρησκευτικού τύπου είτε από µη θρησκευτικές
ρίζες, όπως από παράγοντες πολιτικούς, εθνικιστικούς, που ζητούν να
χρησιµοποιήσουν τη θρησκεία για άλλες επιδιώξεις...» (Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας
Αναστάσιος). Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε τα χαρακτηριστικά του
θρησκευτικού φανατισµού. Β
21
«Ο πανίερος αυτός Τάφος (του Χριστού) µας καλεί να αποβάλουµε ένα ακόµη
φόβο, τον πλέον ίσως διαδεδοµένο στον σύγχρονο κόσµο µας: τον φόβο του
άλλου, του διαφορετικού, του αλλοπίστου, του αλλοθρήσκου, του ετεροδόξου. Οι
φυλετικές και κάθε είδους διακρίσεις επικρατούν ακόµη σε πολλές σύγχρονες
κοινωνίες µας και, το χειρότερο όλων, διαπερνούν συχνά και αυτό τον
θρησκευτικό βίο των ανθρώπων. Ο θρησκευτικός φανατισµός απειλεί ήδη την
ειρήνη σε πολλές περιοχές της γης, όπου και αυτό το ίδιο το δώρο της ζωής
θυσιάζεται στο βωµό της µισαλλοδοξίας. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση το
µήνυµα του ζωοδόχου Τάφου είναι επείγον και σαφές: αγαπήστε τον άλλο, τον
διαφορετικό, τον αλλόπιστο, τον ετερόδοξο ως αδελφό. Το µίσος οδηγεί στον
θάνατο, η αγάπη "έξω βάλλει τον φόβο" (Α' Ιω. 4, 18) και οδηγεί στη ζωή»
(Οικουµενικός Πατριάρχης Βαρθολοµαίος). Να εντοπίσετε στο κείµενο µορφές
φανατισµού και να σχολιάσετε ελεύθερα τις προτάσεις του για την αντιµετώπισή
του. Β
21
«Ο φανατισµός, ... µπορεί να εµφανισθεί στους αθέους όπως και στους πιστούς,
στους προοδευτικούς όπως και στους συντηρητικούς. Ριζώνει στο άγχος και
στην αλαζονεία... Ο φανατικός έχει συχνά την ψύχωση της συνωµοσίας!
Μάλιστα, µια µορφή απελπισµένης αλαζονείας µπορεί να οδηγήσει τον καθένα
να πεισθεί ότι είναι ο µόνος που µένει στην αλήθεια, µια αλήθεια την οποία
απολυτοποιεί, και την οποίαν κατέχει... Αν είσαι διαφορετικός από εµένα, αυτό
σηµαίνει ότι θέλεις το θάνατό µου! Ο φανατικός είναι συχνά ένα ον αβέβαιο,
ανήσυχο, αποδιοργανωµένο..., θεωρεί πως εκείνος που διαφωνεί µαζί του σε
ένα σηµείο, έστω και δευτερεύον, έχει άδικο σε όλα και για όλα. Είναι ανίκανος
να περάσει µέσα στην ετερότητα του άλλου, να τον καταλάβει λίγο, να δεχτεί
πως ίσως έχει δίκιο, έστω και εν µέρει. Ορισµένες λέξεις, που αγνοεί την
πραγµατική τους σηµασία, τον κάνουν µανιακό» (Ολιβιέ Κλεµάν). Να εντοπίσετε
και να σχολιάσετε τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου που είναι φανατικός. Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
21
«Ο φανατισµός, ως ιερότητα που έχει εκτραπεί, είναι το σύµπτωµα ενός κόσµου
στον οποίο δεν υπάρχει ο Άλλος, στον οποίο όλοι οφείλουν να υποταγούν στην
ίδια θεωρία, στην ίδια κατήχηση. Για τον φανατικό το να υιοθετήσει την τακτική
της επιχειρηµατολογίας θα σήµαινε ήδη ότι αναγνωρίζει τον πλουραλιστικό
χαρακτήρα των κανόνων και εποµένως την εγκυρότητα διαφορετικών απόψεων.
Η κατοχή της απόλυτης αλήθειας νοµιµοποιεί τη δολοφονία και τα λουτρά
αίµατος... Ο φανατισµός µας αφοπλίζει δύο φορές: µε το φόβο και µε τη
µετάδοση της οργής του» (Θανάσης Γιαλκέτσης). Με βάση το κείµενο να
παρουσιάσετε τα χαρακτηριστικά ενός φανατικού θρησκευόµενου. Β

Κεφάλαιο 24
α) Η φράση του Κλήµη Αλεξανδρέως «Ούτε η γνώση χωρίς την πίστη, ούτε η
πίστη χωρίς τη γνώση» φανερώνει τον τρόπο που βλέπει η Εκκλησία τη σχέση
της επιστήµης µε την πίστη. Να σχολιάσετε τη φράση. Α
24
α) Κατά καιρούς υποστηρίχθηκε ότι η σχέση πίστης και επιστήµης είναι εχθρική.
Άλλοτε τονίστηκε ότι είναι διαλεκτική. Ποια, από τις δύο θέσεις, σας φαίνεται
ορθότερη και γιατί; Α
24
α) Να εντοπίσετε και να αναφέρετε την κύρια διαφορά ανάµεσα στον σκοπό της
χριστιανικής πίστης και της επιστηµονικής γνώσης. Α
24
«...Η χριστιανική παράδοση στη γνησιότητά της... ούτε δέχθηκε ποτέ ούτε
κήρυξε το ανελεύθερο δόγµα "πίστευε και µη ερεύνα" αλλά κήρυξε το "ερευνάτε
µετά πίστεως". Αυτό σηµαίνει ... απελευθέρωση από κάθε ιδεολογική δέσµευση,
κάτι που συνιστά άλλωστε θεµελιώδη αρχή και της θετικής -επιστηµονικής-
γνώσης» (π. Γεώργιος Μεταλληνός). Με βάση την παραπάνω άποψη να
αναπτύξετε τη σχέση πίστης και επιστήµης σύµφωνα µε την χριστιανική
παράδοση. Β
24
«Για έναν αστροφυσικό ή έναν βιολόγο ο Θεός υπάρχει τόσο κοντά ή τόσο
µακριά όσο και για έναν απλό πολίτη. Η επιστήµη δεν θα αποδείξει ποτέ την
ύπαρξη του Θεού. Ούτε, βέβαια -παρά τα όσα λέγονται και γράφονται- την
ανυπαρξία του. Η πραγµατική πίστη έχει µια υπερβατική διάσταση. Εναπόκειται
λοιπόν στον κάθε άνθρωπο, στις εµπειρίες ή στον ψυχισµό του, να τη δεχθεί ή
να την απορρίψει» (Γιώργος Γραµµατικάκης). Η πίστη και η επιστήµη, δύο
µεγάλα πνευµατικά µεγέθη, είναι αλληλοαποκλειόµενα ή
αλληλοσυµπληρούµενα; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας στηριζόµενοι και στο
παραπάνω απόσπασµα. Β
24
«∆εν βλέπω καµιά αντίφαση και καµιά αντιπαράθεση µεταξύ της πίστης στην
εξέλιξη και της πίστης στον Θεό. Προσωπικά πιστεύω στην εξέλιξη και δεν
µπορώ να καταλάβω αυτούς που θεωρούν αντίθετη αυτή µου την πεποίθηση, µε
την πίστη στο Θεό. Σε τελική ανάλυση ποιοι είµαστε εµείς να αποφασίσουµε ότι
ο Θεός µέσα στην παντοδυναµία Του δεν κανόνισε ώστε η ζωή να ξεκινήσει και
να εξελιχθεί ακριβώς έτσι όπως εξελίχθηκε; Ότι δεν όρισε το σύµπαν να έχει τη
µορφή που έχει;» ( Άρης Πατρινός). Τι ακριβώς θέλει να πει ένας επιστήµονας
των θετικών επιστηµών, όπως ο συγγραφέας του παραπάνω κειµένου, µε αυτά
τα λόγια για τη σχέση πίστης και επιστήµης; Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
24
«Η επιστήµη επιζητεί να κατανοήσει τον κόσµο. Οι Θρησκείες (και οι φιλοσοφίες)
έχουν αναλάβει την αποστολή να δώσουν νόηµα στη ζωή. Όσες φορές η
Εκκλησία επιχείρησε να επιβάλλει τη δική της εξήγηση του κόσµου, επήλθε
σύγκρουση. Ας θυµηθούµε το Γαλιλαίο, ο οποίος έλεγε στους θεολόγους
αντιπάλους του: Πείτε µας τι κάνουµε στον ουρανό και αφήστε µας να σας πούµε
τι "κάνει" ο ουρανός. ...Η επιστήµη ενδιαφέρεται για πράγµατα ορατά και
αντιληπτά. ∆εν επιτρέπει την ερµηνεία αυτού που βρίσκεται πέραν του ορατού.
Αντίθετα µε µια διαδεδοµένη γνώµη, δεν αποκλείει την ύπαρξη Θεού. ∆εν µπορεί
να αποδείξει την ύπαρξή του, ούτε την ανυπαρξία του. Αυτή η πραγµατεία, της
είναι ξένη» (H. Reeves, J.de Rosnay, Y.Coppens, D.Simonnet, Η πιο όµορφη
ιστορία του κόσµου). Με βάση το κείµενο αυτό να αναπτύξετε τη σχέση µεταξύ
πίστης και επιστήµης µέσα από τον ρόλο καθεµιάς στη ζωή του κόσµου. Β
24
«Η επιστήµη χωρίς θρησκεία είναι κουτσή. Η θρησκεία χωρίς επιστήµη είναι
τυφλή» (Αλβέρτος Αϊνστάιν). Η πίστη και η επιστήµη είναι δύο µεγάλα
πνευµατικά µεγέθη αλληλοαποκλειόµενα ή αλληλοσυµπληρούµενα; Να
αιτιολογήσετε την άποψή σας στηριζόµενοι και στο παραπάνω απόσπασµα. Β
24
«Η χριστιανική παράδοση στη γνησιότητά της... ούτε δέχθηκε ποτέ ούτε κήρυξε
το ανελεύθερο δόγµα "πίστευε και µη ερεύνα" αλλά κήρυξε το "ερευνάτε µετά
πίστεως". Αυτό σηµαίνει ... απελευθέρωση από κάθε ιδεολογική δέσµευση, κάτι
που συνιστά άλλωστε θεµελιώδη αρχή και της θετικής -επιστηµονικής- γνώσης»
(π. Γεώργιος Μεταλληνός). Με βάση την παραπάνω άποψη να αναπτύξετε τη
σχέση πίστης και επιστήµης σύµφωνα µε την χριστιανική παράδοση. Β
24
«Μεταξύ επιστήµης και θεολογίας δεν υπάρχει κατ' ουσίαν αντίθεση... Επιστήµη
και θεολογία φαίνονται εκ πρώτης όψεως ότι αλληλοσυγκρούονται και
αλληλοαναιρούνται, στην ουσία όµως αλληλοσυµπληρώνονται: η επιστήµη δίδει
στη θεολογία... το συγκεκριµένο και το αντικειµενικό, ενώ ή θεολογία δίδει στην
επιστήµη µια συνολική θεώρηση της κοσµικής πραγµατικότητας» (Μέγας
Φαράντος). Η πίστη και η επιστήµη αλληλοαναιρούνται ή
αλληλοσυµπληρώνονται ; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας στηριζόµενοι και στο
παραπάνω απόσπασµα. Β

Κεφάλαιο 25

α) Να αναφέρετε µια διαφορά στον τρόπο αντίληψης περί ανθρώπου µεταξύ του
χριστιανισµού και του αρχαίου ελληνικού κόσµου. Α
25
α) Σύµφωνα µε αρχαίους έλληνες φιλοσόφους, ο Θεός ήταν µέρος του κόσµου.
Ποια είναι η χριστιανική θέση στο ζήτηµα αυτό; Α
25
β) Η Εκκλησία αξιοποίησε αρκετά στοιχεία από τον Ελληνισµό. Να δώσετε
παραδείγµατα που να δικαιολογούν την παραπάνω θέση. Α
25
β) Ποια στοιχεία παρέλαβε η Εκκλησία από την πολιτισµική παράδοση του
Ελληνισµού και πώς τα αξιοποίησε στην ιστορική της πορεία; Α
25
β) Ποια σχέση µπορεί να υπάρχει ανάµεσα στην «Εκκλησία του ∆ήµου» και την
«Εκκλησία του Χριστού»; Α
25
β) Στις 30 Ιανουαρίου κάθε χρόνο η Εκκλησία τιµά τους Τρεις Ιεράρχες ως
προστάτες της Παιδείας. Ποια ήταν η στάση τους απέναντι στην ελληνική
παιδεία; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
25
«Από την κλασική ακόµη εποχή οι Έλληνες καλούσαν τη φιλοσοφία τους
"θεολογία", ... ο Θεός των Ελλήνων ήταν πάντοτε δεµένος µε τον κόσµο.
Ουσιαστικά δεν ήταν αυτός η προϋπόθεση που ερµηνεύει τον κόσµο, αλλά το
συµπέρασµα, στο οποίο φθάνουµε εξετάζοντας τον κόσµο (Πλάτων). Και όταν
ακόµη ο Θεός δηµιουργεί τον κόσµο από τη θέλησή του, όπως στον "Τίµαιο" του
Πλάτωνος, τον δηµιουργεί από ύλη που προϋπάρχει. Είναι ήδη γνωστό πως
δηµιουργός σηµαίνει στην ουσία διακοσµητής» (Μητροπολίτης Περγάµου
Ιωάννης). Με βάση το παραπάνω κείµενο, να εξηγήσετε πώς αντιλαµβάνονται οι
Έλληνες τη σχέση Θεού-κόσµου και ποια προοπτική δίνει η χριστιανική
διδασκαλία στο ζήτηµα αυτό; Να χρησιµοποιήσετε παραδείγµατα από το φετινό
µάθηµα των Θρησκευτικών. Β
25
«Το θαύµα που σήµανε την επικράτηση του Χριστιανισµού έσωσε το ελληνικό
πνεύµα. Χωρίς το πνεύµα της Ελλάδος δε θα µπορούσε να διαµορφωθεί ο
κόσµος, όπως τον ξέρουµε' ας πούµε ο δυτικός κόσµος. Αλλά και χωρίς το
Χριστιανισµό, το ελληνικό πνεύµα θα είχε ταφεί κάτω από τα ερείπια του
ρωµαϊκού κόσµου» (Παναγιώτης Κανελλόπουλος). Να εξηγήσετε αυτή τη θέση
και να δείξετε µε παραδείγµατα τον τρόπο µε τον οποίο ο χριστιανισµός διέσωσε
στοιχεία του ελληνικού πνεύµατος Β

Κεφάλαιο 28

α) Γ ιατί µιλάµε για αφρικανικά θρησκεύµατα και όχι για αφρικανική θρησκεία; Α
28
α) Με ποιους τρόπους και πρακτικές οι ιεροδιάµεσοι ή σαµάνες στα αφρικανικά
θρησκεύµατα επηρεάζουν τη ζωή των πιστών τους; Α
28
α) Με ποιους τρόπους οι ιεροδιάµεσοι (σαµάνοι) επηρεάζουν τη ζωή των
αφρικανών πιστών τους; Α
28
α) Να αναφερθείτε µε συντοµία στη λατρεία των πνευµάτων στα αφρικανικά
θρησκεύµατα. Α
28
α) Σε ποιες θρησκείες από αυτές που διδαχτήκατε στο φετινό µάθηµα είναι
διαδεδοµένη η λατρεία των προγόνων; Α
28
α) Τι επιδιώκουν οι πιστοί µε τις διάφορες προσφορές (π.χ. τροφής) και τις
θυσίες προς τους προγόνους στα αφρικανικά θρησκεύµατα; Α
28
β) Πώς η λατρεία των πνευµάτων διαµόρφωσε βαθιά την αφρικανική ζωή και
επηρέασε την οργάνωση της κοινωνίας ; Α
28
β) Σύµφωνα µε τα αφρικανικά θρησκεύµατα, ποιος είναι ο ρόλος των
πνευµάτων; Α
28
« Ο ουρανός όπου κατοικεί ο Θεός, ήταν κάποτε πολύ κοντύτερα από ό,τι είναι
σήµερα. Τόσο κοντά ήταν που οι άνθρωποι µπορούσαν να τον αγγίξουν. Αλλά
µια µέρα κάποιες γυναίκες πήραν κοµµάτια από τον ουρανό για να τα
µαγειρέψουν στη σούπα. Τότε ο Θεός θύµωσε και αποµακρύνθηκε στη σηµερινή
του απόσταση» (Ninian Smart). Ποια στοιχεία της πίστης των αφρικανικών
θρησκευµάτων εντοπίζετε στο κείµενο; Στη συνέχεια, περιγράψτε τη σχέση Θεού
και ανθρώπων στα θρησκεύµατα αυτά. Β
28
«Εκείνοι που πέθαναν ποτέ δεν έφυγαν Υπάρχουν µέσα στη σκιά που γίνεται
όλο και παχύτερη Οι νεκροί δεν είναι κάτω από τη γη: Υπάρχουν στο δέντρο που
θροΐζει, Υπάρχουν στο δάσος που βογγά, Υπάρχουν στο νερό που τρέχει,
Υπάρχουν στο νερό που κοιµάται, Υπάρχουν στην καλύβα, υπάρχουν µέσα στο
πλήθος...». (Ninian Smart, The Religious of Mankind). Σε ποια στοιχεία της
αφρικανικής θρησκευτικότητας αναφέρεται το παραπάνω κείµενο και σε ποια
στάση ζωής παραπέµπει τους πιστούς στη σχέση τους µε το φυσικό περιβάλλον
και τους άλλους ανθρώπους; Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
28
«Ο ιεροδιάµεσος θεωρείται γέφυρα µεταξύ ανθρώπων και υπερφυσικού κόσµου,
απαραίτητος στη ζωή των ιθαγενών. Βασικό έργο του είναι να εκπροσωπεί την
οικογενειακή οµάδα ενώπιον των πνευµάτων και αντιστρόφως τον κόσµο των
πνευµάτων ενώπιον των ανθρώπων ... βοηθάει συγκεκριµένα πρόσωπα σε
προβλήµατα που σχετίζονται µε την υγεία, το επάγγελµα και το µέλλον. Η
προσφορά του είναι άµεση στα επείγοντα σωµατικά και ψυχικά προβλήµατα.
∆ιαχωρισµός µεταξύ θρησκευτικού και κοσµικού, πνευµατικών και υλικών
αναγκών δεν υπάρχει στην Αφρική. ... Το λειτούργηµα του ιεροδιαµέσου κατά
βάση είναι κληρονοµικό και µπορούν να το αναλάβουν τόσο άνδρες όσο και
γυναίκες. Την πλειοψηφία αποτελούν οι γυναίκες. ... Η παράδοση έχει καθορίσει
ιδιαίτερη διαδικασία εκλογής των ιεροδιαµέσων και η ένταξή τους γίνεται µε
ειδική τελετή µύησης. Οι ιεροδιάµεσοι κατά τις ειδικές τελετουργίες φέρουν
ιδιαίτερη αµφίεση και χρησιµοποιούν ιδιάζουσα ιερή γλώσσα» (Αρχιεπίσκοπος
Αλβανίας Αναστάσιος). Στηριζόµενοι στο παραπάνω απόσπασµα να εντοπίσετε
και να αναλύσετε τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα του ιεροδιάµεσου και τον ρόλο
που κατέχει στην αφρικανική θρησκευτικότητα. Β

Κεφάλαιο 29

α) Να αναφέρετε δύο εορτές του Ιουδαϊσµού και να αναλύσετε το περιεχόµενό
τους. Α
29 α) Ποια είναι η αντίληψη του Ιουδαϊσµού για τον Μεσσία; Α
29
α) Ποια είναι η διαφορά της εορτής του Πάσχα στον Ιουδαϊσµό και στον
Χριστιανισµό; Α
29 α) Ποια είναι η διαφορά του Πάσχα στον Ιουδαϊσµό και στον Χριστιανισµό; Α
29 α) Ποια είναι η σηµασία της Συναγωγής στην ιουδαϊκή λατρεία ; Α
29 α) Τ ι είναι οι ραβίνοι στον Ιουδαϊσµό και ποια είναι η αποστολή τους; Α
29
β) Η Έξοδος από την Αίγυπτο και η πορεία του Ιουδαϊκού λαού προς την
ελευθερία αποτελούν ιδιαίτερα σηµαντικά γεγονότα στην ιστορία του. Με ποιες
µεγάλες γιορτές θυµούνται κάθε χρόνο ιδιαίτερες στιγµές εκείνης της περιόδου; Α
29
β) Να περιγράψετε οµοιότητες και διαφορές στην αντίληψη του Ιουδαϊσµού και
του Χριστιανισµού για τη µοναδικότητα του Θεού. Α
29
«Τότε θα κάθεται ο λύκος παρέα µε το αρνί και θα κοιµάται ο πάνθηρας µε το
κατσίκι αντάµα. Το µοσχαράκι και το λιονταρόπουλο θα βοσκούνε µαζί κι ένα
µικρό παιδί θα τα οδηγάει... Κανένας δεν θα προξενεί στον άλλον βλάβη ούτε
κακό πουθενά στο όρος το άγιο του Θεού, γιατί η γνώση του Κυρίου θα σκεπάζει
όπως σκεπάζουν τα νερά τη θάλασσα. Σαν έρθει εκείνη η µέρα, το βλαστάρι από
τη ρίζα του Ιεσσαί εκεί θα στέκεται για τους λαούς σηµαία. Τα έθνη θα 'ρχονται
να του ζητάνε συµβουλή και κατοικία του θα είν' η δόξα τον Κυρίου» (Ησαΐας 11,
6-10) Στον Ιουδαϊσµό καταγράφεται από αιώνες µια προσδοκία σωτηρίας και η
προσµονή ενός Μεσσία, χρισµένου από τον Θεό γι' αυτό τον σκοπό. Με βάση το
παραπάνω κείµενο να αναφερθείτε σε αυτή τη θέση και να σχολιάσετε τη
διαχρονική σηµασία της στη διδασκαλία του Ιουδαϊσµού. Β
29
Στο τέλος του 19ου αιώνα στην Ευρώπη κυριάρχησε ισχυρός αντισηµιτισµός.
Πού οδήγησε αυτό το φαινόµενο στον 20ό αιώνα και πώς επηρέασε τον
σύγχρονο Ιουδαϊσµό; Β

Κεφάλαιο 30

α) Να εξηγήσετε µε συντοµία ποια θέση έχει στο Ισλάµ το πρόσωπο του
Μωάµεθ. Α
30 α) Να εξηγήσετε ποια σηµασία έχει η Εγίρα (622 µ.Χ.) στην ιστορία του Ισλάµ. Α
30 α) Να παρουσιάσετε τη θέση που κατέχει το Κοράνιο στο Ισλάµ. Α
30 α) Πώς παρουσιάζεται η µονοθεΐα και ο Μωάµεθ στον πρώτο στύλο του Ισλάµ; Α
30
α) Πώς περιγράφονται στο Κοράνιο η ανταµοιβή και η καταδίκη του πιστού µετά
τον θάνατο; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
30
β) Να εξηγήσετε µε συντοµία ποια σηµασία έχει η Μέκκα στη θρησκευτική
παράδοση του Ισλάµ. Α
30
β) Να παρουσιάσετε την προσευχή ως έναν από τους «Πέντε στύλους» του
Ισλάµ. Α
30
β) Να παρουσιάσετε τις βασικές διδασκαλίες του Κορανίου για τον Θεό, τον
Μωάµεθ και τους αγγέλους. Α
30
β) Το Ισλάµ επηρεάζει βασικούς τοµείς της ισλαµικής κοινωνίας. Να αναφέρετε
παραδείγµατα. Α
30
«Ευσεβείς είναι όσοι πιστεύουν στο Θεό, στους αγγέλους του, στην ηµέρα της
κρίσεως, στη Βίβλο (Κοράνιο) και τους προφήτες, οι ευεργετούντες τον πλησίον
τους, τα ορφανά, τους φτωχούς, τους οδοιπόρους τους ζητιάνους όσοι δεν
ξεχνάνε την προσευχή ευτυχισµένοι οι πιστοί εκείνοι που προσεύχονται µε
ταπεινοφροσύνη... όσοι τηρούν ακριβώς τις ώρες της προσευχής... Ο µήνας
Ραµαζάν είναι ο ορισµένος µήνας για την αποχή από τις τροφές... Ω πιστοί ο
Μωάµεθ δεν είναι κανενός σας πατέρας αλλά είναι απόστολος του θεού και η
σφραγίδα όλων των προφητών.... Να µάχεσθε για την πίστη σας εναντίον όσων
σας πολεµούν... Ουδείς πεθαίνει χωρίς τη βούληση του θεού... Ο Κύριος
γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλο ποιος ξεφεύγει από το δρόµο του και ποιος
βαδίζει στην ευθεία οδό... Να ποια είναι η εικόνα του Παραδείσου γι αυτούς που
φοβούνται το Θεό... ποταµοί από γάλα, ποταµοί από µέλι... Να πηγαίνετε για
προσκύνηµα στη Μέκκα και για να επισκεφθείτε το ναό προς δόξαν Κυρίου...
∆όξα στο θεό, τον Κύριο του παντός, στον ελεήµονα, τον Κύριο της ηµέρας της
κρίσης». Στα αποσπάσµατα αυτά του Κορανίου, να εντοπίσετε και να παρουσιάσετε Β
30
«Η θεωρία και ο νόµος (του Ισλάµ) περιλαµβάνεται ολόκληρος στο Κοράνιο, το
οποίο για τους πιστούς του είναι βίβλος θείας αποκάλυψης και συγχρόνως
Ποινικός και Πολιτικός Κώδικας, αλλά και οδηγός υγιεινής και καλής
συµπεριφοράς, διότι η θρησκεία του Ισλάµ περιλαµβάνει τα πάντα. Και θρησκεία
... και Πολιτεία (δηλαδή τρόπος συµπεριφοράς και ζωής) και ήθη και έθιµα και
νοµοθεσία (δηµόσιο και ιδιωτικό δίκαιο) και κανόνες ηθικής και υγιεινής και
τρόπο διαίτης (δηλαδή ορισµένος τρόπος διαβίωσης) και συµπεριφοράς και το
δίκαιο των εθνών και το δίκαιο του πολέµου και ειρήνης και κατακτήσεως και
πολλά άλλα θέµατα Το Κοράνιο είναι για τους µουσουλµάνους ... ο λόγος του
Θεού .... ο άναρχος, ο αδηµιούργητος και αυθυπόστατος» (Βλαδίµηρος
Μιρµίρογλου). Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε στοιχεία του κειµένου που
δείχνουν την ιδιαίτερη θέση του Κορανίου στο Ισλάµ. Β

Κεφάλαιο 31

α) Να αναφέρετε τεχνικές των Σούφι µουσουλµάνων, µέσω των οποίων
επιτυγχάνεται η ένωση µε τον Θεό. Α
31
α) Ποιοι είναι οι δύο βασικοί κλάδοι του Ισλάµ, δώστε ένα βασικό χαρακτηριστικό
τους. Α
31
β) «Σκοπός του Σουφισµού είναι η ένωση του πιστού µε τον Θεό». Πώς
επιτυγχάνεται; Α
31
β) Να παρουσιάσετε τα βασικά χαρακτηριστικά της πίστης των Σηιτών
µουσουλµάνων. Α
31
β) Να παρουσιάσετε τα βασικά χαρακτηριστικά της πίστης των Σουνιτών
µουσουλµάνων. Α
31
β) Ποιος είναι ο σκοπός του ισλαµικού µυστικισµού (σουφισµού) και πώς
επιτυγχάνεται; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
31
«Κύριοι στόχοι της πνευµατικής άσκησης των σούφι υπήρξαν η προσπάθεια
υπέρβασης της ατοµικότητας και εκµηδενισµού του "εγώ", η πλήρης παράδοση
στον Αλλάχ, η άγρυπνη αίσθηση της παρουσίας του Αγαπηµένου... η
επανάληψη του ονόµατος του Θεού, η περιφρόνηση των εγκοσµίων... Η ένωση
µε το Θεό αποτελεί τη βασική πνευµατική εµπειρία, την οποία επιδιώκει ο
σούφι... Κεντρικό αίσθηµα είναι η ολοκληρωτική, πέραν πάσης συµβατικότητας,
αγάπη του Θεού, η κατακαίουσα οποιοδήποτε άλλο κίνητρο, όπως φόβο ή
προσδοκία ανταµοιβών. Με υπέροχο τρόπο εκφράζει αυτή την απόλυτη
προτεραιότητα της αγάπης η προσευχή .... "Ω Θεέ, εάν Σε λατρεύω διά τον
φόβον της Κολάσεως, ρίξε µε στο πυρ της Κολάσεως και εάν Σε λατρεύω διά την
ελπίδα του Παραδείσου, απόκλεισέ µε του Παραδείσου, αλλά εάν Σε λατρεύω
µόνον διότι είσαι Σύ, µη µε στερήσεις του αιωνίου κάλλους Σου"»
(Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος). Να εντοπίσετε στο κείµενο τους
σκοπούς του ισλαµικού µυστικισµού (σουφισµού) και να τους περιγράψετε. Β

Κεφάλαιο 32

α) ∆ώστε το περιεχόµενο των λέξεων «Μπράχµαν» και «Άτµαν» στις
Ουπανισάδες. Α
32
α) Να αναγνωρίσετε ένα κοινό στοιχείο, εάν υπάρχει, στη διδασκαλία του
Βουδισµού και του Ινδουισµού και να το αναφέρετε. Α
32 α) Να περιγράψετε τους όρους «σαµσάρα» και «κάρµα». Α
32
α) Πού οφείλεται η ονοµασία της βεδικής θρησκείας και γιατί η θρησκεία αυτή
χαρακτηρίζεται πολυθεϊστική; Α
32
β) Η ανακύκληση των υπάρξεων (µετενσάρκωση) αποτελεί βασική ιδέα στον
Ινδουισµό. Με ποια διαδικασία µπορεί ο πιστός να απελευθερωθεί από µορφή
ύπαρξης που ταυτίζεται µε την οδύνη; Α
32
β) Να εξηγήσετε µε συντοµία πόσο σηµαντική είναι στον Ινδουισµό η διδασκαλία
της µετενσάρκωσης (σαµσάρα). Α
32
β) Στον Ινδουισµό υπάρχει η ιδέα της παγκόσµιας τάξης (ντάρµα). Ποιο είναι το
περιεχόµενό της; Α
32
«Αυτό, από το οποίο όλα αυτά τα όντα προέρχονται, αυτό µέσω του οποίου
ζουν, αφού γεννήθηκαν, αυτό στο οποίο αυτά επιστρέφουν, όταν πεθαίνουν,
αυτό πρέπει να γνωρίζεις ότι είναι το Βράχµαν... Κρυµµένος στην καρδιά όλων
των πραγµάτων είναι ο Άτµαν, το Πνεύµα, το Εαυτό' µικρότερο απ' το πιο µικρό,
µεγαλύτερο απ' το πιο µεγάλο... Αυτό είναι το πνεύµα που είναι στην καρδιά
µου, πιο µικρό και απ' τον κόκκο του ρυζιού ή τον κόκκο του κριθαριού ή τον
κόκκο του σπόρου της µουστάρδας ή τον πυρήνα του κόκκου του
καναρινόσπορου. Αυτό είναι το πνεύµα που είναι στη καρδιά µου, πιο µεγάλο
απ' τη γη, πιο µεγάλο απ' τον ουρανό, πιο µεγάλο κι απ' τα ουράνια, πιο µεγάλο
από όλους αυτούς τους κόσµους...». Με βάση τις πληροφορίες που δίνουν τα
παραπάνω αποσπάσµατα από τις Ουπανισάδες να παρουσιάσετε την κυρίαρχη
διδασκαλία του Ινδουισµού για την ύπαρξη και λειτουργία του σύµπαντος. Β
32
«Η ψυχή δεν είναι άντρας ούτε γυναίκα ούτε αυτό που δεν είναι γυναίκα ούτε
άντρας. Όταν η ψυχή παίρνει τη µορφή ενός σώµατος, δένεται απ' αυτό το ίδιο
το σώµα. Η ψυχή γεννιέται και ξεδιπλώνεται σ' ένα σώµα µε όνειρα κι επιθυµίες
και την τροφή της ζωής. Και µετά ξαναγεννιέται σε νέα σώµατα, σύµφωνα µε τα
προγενέστερα έργα της... Η ποιότητα της ψυχής καθορίζει το µελλοντικό της
σώµα: γήινο ή αέρινο, βαρύ ή ελαφρό. Οι σκέψεις του και οι πράξεις του
µπορούν να το οδηγήσουν στην ελευθερία ή να το οδηγήσουν στη σκλαβιά, στη
ζωή µετά τη ζωή» (Ουπανισάδες, 3.γ, 3.δ). Να παρουσιάσετε τη βασική
διδασκαλία του Ινδουισµού για τον άνθρωπο και την ύπαρξή του, που κρύβεται
στο παραπάνω απόσπασµα. Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
32
«Ινδουισµός ονοµάζεται η πολύπτυχη θρησκευτική παράδοση των Ινδών, που
περικλείει σε µικρογραφία τους περισσότερους τύπους θρησκευτικής εµπειρίας.
Ο όρος χρησιµοποιήθηκε στους νεώτερους χρόνους από Ευρωπαίους
µελετητές, για να περιλάβει την απίθανη ποικιλία θρησκευτικών µορφωµάτων,
που αναπτύχθηκε στη διαδροµή των αιώνων στην Ινδική χερσόνησο. Οι ίδιοι οι
Ινδοί ονοµάζουν τη θρησκεία τους "σαντάνα ντάρµα" δηλαδή αιώνιο νόµο ή
αιώνια θρησκευτική διδασκαλία. ... Οι Ινδοί θεωρούν τη θρησκεία τους αιώνια και
πιστεύουν ότι οι ρίζες της βυθίζονται στην αρχή του κόσµου. Ο Ινδουισµός είναι
το αποτέλεσµα διαδικασιών που κράτησαν χιλιάδες χρόνια και αποτελείται από
αλλεπάλληλα θρησκευτικο-πνευµατικά στρώµατα» (Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας
Αναστάσιος). Με αφετηρία το παραπάνω κείµενο να παρουσιάσετε τους λόγους
που καθιστούν δύσκολο τον ορισµό του Ινδουισµού. Β
32
«Ο Νεχρού Παντίτ, άλλοτε πρωθυπουργός της Ινδίας περιέγραψε τον Ινδουισµό
ως εξής: Ο Ινδουισµός σαν πίστη είναι αόριστος, άµορφος, πολύπλευρος: όλα
τα πράγµατα σε όλους τους ανθρώπους. Είναι σχεδόν αδύνατο να δώσεις τον
ορισµό του ή να πεις µε βεβαιότητα αν είναι ή όχι µια θρησκεία µε τη
συνηθισµένη έννοια της λέξης. Στη σηµερινή του µορφή, όπως και στην
παλαιότερη, περικλείει πολλές πεποιθήσεις και λατρευτικές συνήθειες, από τις
πιο υψηλές µέχρι τις πιο χαµηλές, που συχνά βρίσκονται σε αντίθεση ή
αλληλοσυγκρούονται. Στην πραγµατικότητα το πνεύµα του φαίνεται να βρίσκεται
µέσα στη φράση: «να ζει κανείς και να αφήνει τους άλλους να ζουν» (Αναστάσιος
Γιαννουλάτος, Επίσκοπος Ανδρούσης). Στο παραπάνω κείµενο να εντοπίσετε
και να σχολιάσετε τους λόγους που καθιστούν προβληµατικό έναν ενιαίο ορισµό
για τον Ινδουισµό. Β

Κεφάλαιο 33

α) Η Μεγάλη Θεά (Σάκτι) µε τη µορφή της Κάλι εµφανίζεται στις απεικονίσεις της
ινδουιστικής τέχνης µε κόκκινη από αίµα γλώσσα και µε περιδέραιο από
νεκροκεφαλές. Τι σηµαίνουν αυτά για τον ρόλο της, στην ινδουιστική παράδοση; Α
33
α) Να εξηγήσετε µε παραδείγµατα πώς τεκµηριώνεται ότι ο Ινδουισµός είναι
πολυθεϊστική θρησκεία. Α
33
α) Ποιο σκοπό εξυπηρετούν οι εµφανίσεις του θεού Βισνού (αβατάρα) στη ζωή
του Ινδουιστή; Α
33 α) Ποιος ο ρόλος των βραχµάνων στην κοινωνική πραγµατικότητα της Ινδίας; Α
33
β) Η ινδουιστική παράδοση έχει δύο µορφές προσέγγισης του θείου, την
απρόσωπη (Βεδάντα) και την προσωπική (µε κύριους θεούς τον Σίβα, τον
Βισνού και τη Ντέβι). Ποια είναι η πιο δηµοφιλής στη λαϊκή θρησκευτικότητα και
γιατί; Α
33 β) Με ποιους τρόπους εκδηλώνεται η λατρεία στις θεότητες του Ινδουισµού; Α
33
β) Ποια στοιχεία από την ινδουιστική παράδοση ενσωµάτωσε ο Μαχάτµα Γκάντι
στη ζωή και τον αγώνα του; Α

Κεφάλαιο 35

α) Γ ιατί ο Σιντάρτα Γ καουτάµα ονοµάζεται και Βούδας ; Α
35
α) Κατά τη διδασκαλία του Βουδισµού η ύπαρξη είναι πόνος. Πώς ερµηνεύεται
αυτή η θέση; Α
35 α) Να αναφέρετε τις «τέσσερις ευγενικές αλήθειες» του Χιναγυάνα Βουδισµού. Α
35
α) Στον Χιναγυάνα Βουδισµό, όπου ιδανικό θεωρείται η µοναχική ζωή, µε ποιον
τρόπο µπορούν οι λαϊκοί να ελπίζουν σε µια καλύτερη αναγέννηση; Α
35
β) Ο νεαρός Σιντάρτα Γκαουτάµα εγκατέλειψε την πριγκιπική ζωή επειδή ήθελε
απαντήσεις πάνω στην αξία της ζωής. Τι τον οδήγησε σ' αυτή την απόφαση; Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
35
β) Σύµφωνα µε τη δεύτερη «ευγενική αλήθεια» του Χιναγυάνα Βουδισµού, η
αιτία του πόνου είναι η επιθυµία. Τι πρέπει να κάνει ο βουδιστής πιστός για τη
θεραπεία του πόνου; Α
35
«Η γέννηση είναι πόνος, η φθορά είναι πόνος, η αρρώστια είναι πόνος, ο
θάνατος είναι πόνος. Το ίδιο είναι η θλίψη και το πένθος, η συµφορά, ο θρήνος,
η απελπισία. Το να συνυπάρχουµε µε πράγµατα που µας δυσαρεστούν, το να
είµαστε χωρισµένοι από πράγµατα που µας ευχαριστούν - αυτό είναι επίσης
πόνος. Το να µην αποκτάµε ό,τι θέλουµε - αυτό επίσης είναι πόνος. Με ένα
λόγο, αυτό το σώµα, αυτή η µάζα που αποτελείται από πέντε στοιχεία και που
βασίζεται στην απληστία, είναι πόνος» (Σαµιούττα Νικάγια, ν. 421). Στο
παραπάνω απόσπασµα αναγνωρίζουµε την «Πρώτη Ευγενική Αλήθεια» του
Βουδισµού η οποία αφορά στην ύπαρξη του πόνου και τη σηµασία του για την
ανθρώπινη ζωή. Κατά τη γνώµη σας, ποιες είναι οι προεκτάσεις και οι συνέπειες
που έχει αυτή η διδασκαλία στον τρόπο ζωής ενός πιστού Βουδιστή; Β

Κεφάλαιο 36

α) Η «τάξη» ως ιδέα είναι κυρίαρχη στον Κοµφουκιανισµό. Πού και πώς
εκδηλώνεται; Α
36
α) Με ποιον ιδιαίτερο τρόπο εκφράζεται η κυκλική κίνηση του χρόνου στον
Ταοϊσµό; Α
36
α) Να εξηγήσετε για ποιο λόγο ο όρος «Κινεζική Θρησκεία» παραπέµπει σε ένα
συνδυασµό του Ταοϊσµού, του Κοµφουκιανισµού και του Μαχαγυάνα
Βουδισµού. Α
36 α) Να εξηγήσετε µε συντοµία τη σηµασία του Τάο (δρόµος) στον Ταοϊσµό. Α
36
α) Ο Κοµφουκιανισµός είναι ένα ηθικοκοινωνικό σύστηµα ή µία θρησκεία; Να
τεκµηριώσετε την άποψή σας. Α
36
α) Ο Κοµφουκιανισµός τοποθετεί την ιδέα της " τάξης" στο επίκεντρο της
διδασκαλίας του. ∆ώστε δύο παραδείγµατα. Α
36
α) Οι Κινέζοι αποδίδουν ιδιαίτερη τιµή στα πνεύµατα των προγόνων τους. Για
ποιο λόγο; Α
36
Αφού λάβετε υπόψη σας το παραπάνω απόσπασµα και αξιοποιήσετε τις
γνώσεις σας, να εξηγήσετε ποια χαρακτηριστικά του Ταοϊσµού και του
Κοµφουκιανισµού επαληθεύουν την άποψη του συγγραφέα του παραπάνω
κειµένου. Α
36
β) Η διδασκαλία για το γιν και το γιανγκ από ποια θρησκεία προέρχεται; Να
αναφέρετε δύο βασικές αρχές που βασίζονται σε αυτήν. Α
36
β) Η θρησκεία που ασκεί η πλειονότητα του κινεζικού λαού αποτελεί συνδυασµό
του Κοµφουκιανισµού, του Ταοϊσµού και του Μαχαγυάνα Βουδισµού. Σε ποιες
περιπτώσεις εφαρµόζουν οι Κινέζοι καθεµία από αυτές. Α
36
β) Η συνύπαρξη Κοµφουκιανισµού, Ταοϊσµού και Βουδισµού στην κινεζική
κοινωνική πραγµατικότητα θα περίµενε κανείς ότι θα δηµιουργούσε σύγχυση.
Αντίθετα όµως η συνύπαρξη αυτή είναι ιδιαίτερα αρµονική. Πού οφείλεται αυτό
κατά τη γνώµη σας; Α
36
β) Στο επίκεντρο του Κοµφουκιανισµού βρίσκεται η ιδέα της τάξης. Να εξηγήσετε
µε συντοµία αυτή τη θέση. Α
36
« Η σκέψη του Λάο-Τσε οδήγησε την κινεζική φιλοσοφία σε µία στάση
διαµετρικά αντίθετη από τον Κοµφουκιανισµό. Αµφισβήτησε τη σηµασία της
ανθρώπινης σοφίας και της πολιτιστικής προσπάθειας, εξύµνησε το αυθόρµητο,
το φυσικό. Ο Λάο-Τσε πρόσφερε πολλά στη διαµόρφωση της κινεζικής
νοοτροπίας, δείχνοντας την τρέλα που κρύβει η εγωιστική αναζήτηση, τους
κινδύνους που έχει η τυπικότητα και υπεροργάνωση. Εντούτοις και οι δύο
στοχαστές (δηλ. του Κοµφουκίου και του Λάο-Τσε) συµφωνούν ότι πρέπει να
τονίζεται η αξία του µέτρου. Τα άκρα φέρνουν το αντίθετο του επιδιωκοµένου»
(Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας, Αναστάσιος) Β∆Ε Ερώτηµα Τύπος
36
«...Όσο περισσότερα ταµπού και απαγορεύσεις υπάρχουν στον κόσµο τόσο
περισσότερο φτωχοί θα είναι οι άνθρωποι. Όσο περισσότερο κοφτερά όπλα
έχουν οι άνθρωποι, τόσο περισσότερα προβλήµατα θα έχει το κράτος. Όσο
περισσότερη εξυπνάδα έχει ο άνθρωπος, τόσο περισσότερο κακά πράγµατα θα
εµφανιστούν. Όσο περισσότερο σηµασία δίνεται στους νόµους και στα
διατάγµατα τόσο περισσότεροι κλέφτες και ληστές θα εµφανιστούν. Γι' αυτό ο
σοφός [ηγεµόνας] λέει: ∆εν παίρνω κανένα µέτρο και οι άνθρωποι βελτιώνονται
από µόνοι τους. Αγαπώ την γαλήνη και οι άνθρωποι διορθώνονται από µόνοι
τους. ∆εν αναλαµβάνω καµία δραστηριότητα και οι άνθρωποι ευηµερούν από
µόνοι τους. ∆εν έχω καµία επιθυµία και οι άνθρωποι γίνονται απλοί από µόνοι
τους». ( Από το Λάο-Τσε , Τάο-τε κινγκ). Με βάση το παραπάνω παραδοσιακό
θρησκευτικό κείµενο να εξηγήσετε ποιό είναι το ιδανικό, κατά τον Ταοϊσµό, στη
συµπεριφορά του ανθρώπου στη σχέση του µε τον κόσµο και τα προβλήµατα
που υπάρχουν σ' αυτόν. Β
36
«Για εννέα πράγµατα φροντίζει ο άριστος· ό,τι κοιτάζει, να το βλέπει µε διαύγεια·
ό,τι αφουγκράζεται, να το ακούει µε ευκρίνεια· η όψη του να είναι
καλοπροαίρετη· η στάση του να είναι σεβαστική· τα λόγια του να είναι ειλικρινή·
αν διαχειρίζεται υποθέσεις, να είναι σεβαστικά προσεχτικός· αν αµφιβάλλει, να
ρωτάει· πριν θυµώσει, να σκεφτεί τις συνέπειες· πριν αποκτήσει το παραµικρό,
να εξετάσει αν είναι δίκαιο. ... Οι νέοι στο σπίτι σέβονται τους γονείς, έξω τιµούν
τους µεγαλύτερους, προσεκτικοί στα λόγια, τα τηρούν πάντοτε, πληµµυρίζουν
αγάπη για όλους, ωστόσο συνδέονται στενά µόνο µε τους τέλειους ανθρώπους»
(Κοµφούκιος, Ανάλεκτα) Β
36
«Υποχώρει και νίκα... Οι στρατιώτες έχουν ένα ρητό: Προτιµώ να παίζω τον
φιλοξενούµενο, παρά να τολµήσω το πρώτο βήµα... προτιµώ να υποχωρήσω
βήµα παρά να τολµήσω να προχωρήσω πόντο. Τούτο λέγεται βάδισµα που
µοιάζει ακίνητο... αιχµαλώτιση του εχθρού δίχως επίθεση... µεγαλύτερη
καταστροφή από την υποτίµηση του εχθρού δεν υπάρχει. Υποτιµώντας τον
εχθρό, χάνω σχεδόν καθετί που εκτιµώ. Γι αυτό όταν δίνεται η µάχη, νικά ο
υποδεέστερος (σηµ. ο πιο αδύνατος)» (Λάο Τσε, Ταό Τε Κινγκ). Μπορείτε να
ανιχνεύσετε µια κεντρική ιδέα του φιλοσοφικού Ταοϊσµού στο παραπάνω
απόσπασµα από το βιβλίο του Ταό Τε Κινγκ; Ποια είναι η κυρίαρχη πρότασή του
για τη λειτουργία του ανθρώπου στην καθηµερινή του ζωή; Β
36
Λαµβάνοντας υπόψη και την εικόνα που παρατίθεται παρακάτω να αναπτύξετε
την αντίληψη του Ταοϊσµού για το γιν και το γιανγκ. Β
36
Ποιες βασικές αρχές του Κοµφουκιανισµού µπορείτε να αναγνωρίσετε στα
παραπάνω αποσπάσµατα της διδασκαλίας του Κοµφούκιου; Β



Κεφάλαιο 37

α) Πώς εξηγήθηκε στην παράδοση της Ιαπωνικής θρησκείας η θεϊκή καταγωγή
του αυτοκράτορα; Α
37
α) Πώς εξηγήθηκε στην παράδοση της Ιαπωνικής θρησκείας η θεϊκή καταγωγή
του αυτοκράτορα; Α
37
β) Η ιαπωνική θρησκεία είναι σύνθετη από τρεις κυρίως θρησκείες: το Σίντο, τον
Μαχαγυάνα Βουδισµό και τον Κοµφουκιανισµό. Σε ποιες περιπτώσεις οι
Ιάπωνες εφαρµόζουν την καθεµία από αυτές. Α
37
β) Η ιαπωνική θρησκευτικότητα συνδυάζει διαφορετικές θρησκευτικές
παραδόσεις. Να σχολιάσετε αυτό το φαινόµενο. Α∆Ε Ερώτηµα Τύπος
37
«Για τους Ιάπωνες το κέντρο του κόσµου είναι η Ιαπωνία. Η φύση, το κράτος, ο
λαός και η αυτοκρατορική δυναστεία, είναι αδιάσπαστα συνδεδεµένα µε την
θεϊκή δηµιουργία και ο κάθε Ιάπωνας πρέπει να υποτάσσει τα συµφέροντά του
σ' εκείνα της οµάδας. Και η µεγαλύτερη οµάδα είναι το ιαπωνικό έθνος,
οδηγούµενο από τον "θεό αυτοκράτορα" τον οποίο πρέπει να υπακούει
απεριόριστα» (Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2/6/1996). Με βάση το παραπάνω κείµενο-
σχόλιο να εντοπίσετε τον ρόλο που παίζει στη ζωή του λαού της Ιαπωνίας η

τοπική θρησκευτική παράδοση. Β

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου